Mestonderzoek begrijpen - De Mestonderzoekshop

Waarom gebruiken we bij paarden 4 gram mest en 26 ml flotatievloeistof?

Richard Verbree — Tue, 01 Sep 2026 12:15:41 +0000

Voor mestonderzoek bij paarden gebruiken we bij de McMaster-methode 4 gram mest en 26 ml flotatievloeistof. Dat is niet zomaar een handige verhouding. Deze methode maakt het mogelijk om relatief veel mest te onderzoeken en toch een goed leesbaar preparaat te houden. Dat draagt bij aan een betrouwbaardere uitslag.

Meer mest onderzoeken geeft meer informatie

Bij mestonderzoek onderzoek je altijd maar een klein deel van het oorspronkelijke mestmonster. Heel erg platgeslagen kun je stellen; hoe meer mest je onderzoekt, hoe betrouwbaarder de uitslag wordt.

Met 4 gram mest en 26 ml flotatievloeistof komen we, wanneer de telrasters van beide McMaster-kamers worden geteld, uit op een vermenigvuldigingsfactor van 25. Eén geteld eitje staat dus voor 25 eitjes per gram mest: 25 EPG. Meer over deze berekening kun je lezen in het artikel over de EPG berekening; klik hier

Bij veel andere McMaster-varianten is de factor 50. Bij dezelfde werkelijke eiuitscheiding worden met onze methode daardoor gemiddeld twee keer zoveel eitjes daadwerkelijk geteld.

Dat maakt de telling minder afhankelijk van één toevallig wel of niet gevonden eitje.

Een lagere detectiegrens

De factor 25 betekent ook dat de detectiegrens 25 EPG bedraagt. Bij een methode met factor 50 ligt die op 50 EPG. Kort gezegd; je kunt hele lichte infecties eerder aantonen. Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn bij spoelworm (Parascaris), waarbij ook een lage eiuitscheiding belangrijk kan zijn om aan te tonen.

Meer mest is niet altijd beter

Je zou dan kunnen denken: waarom gebruiken we niet bij iedere diersoort zoveel mogelijk mest en zo weinig mogelijk flotatievloeistof?

Omdat meer mest ook meer materiaal onder de microscoop betekent.

Bij paarden werkt deze verhouding goed doordat paardenmest relatief grof van structuur is. Tijdens het zeven blijft een groot deel van de grove plantenresten achter. Daardoor kan een relatief geconcentreerd monster worden gemaakt, terwijl het beeld in de McMaster-telkamer toch rustig en goed beoordeelbaar blijft.

Bij bijvoorbeeld schapen, geiten of kippen bevat de mest veel fijner materiaal dat gemakkelijker door de zeef heen gaat. Een even geconcentreerd monster kan dan onder de microscoop veel meer achtergrondmateriaal bevatten.

En dat werkt juist tegen je: eitjes zijn moeilijker te herkennen, tellen kost meer inspanning en de kans op tel- en herkenningsfouten neemt toe.

Meer mest onderzoeken is dus alleen een voordeel zolang het preparaat goed leesbaar blijft.

Ook gunstig bij een WERT/FECRT

Het grotere aantal daadwerkelijk getelde eitjes is ook belangrijk wanneer je controleert of een ontworming voldoende heeft gewerkt.

Bij een WERT/FECRT vergelijk je de EPG vóór en na behandeling. Hoe meer eitjes je vóór de behandeling daadwerkelijk hebt geteld, hoe steviger de basis voor het berekenen van de reductie.

Bij 500 EPG tel je met factor 25 bijvoorbeeld ongeveer 20 eitjes. Met factor 50 zouden dat er ongeveer 10 zijn. Vooral wanneer de aantallen dalen, kan dat verschil belangrijk worden.

Een praktische balans

De verhouding 4 gram mest + 26 ml flotatievloeistof vormt bij paarden daarmee een praktische balans:

voldoende mest onderzoeken voor een lage detectiegrens en betrouwbare telling, zonder dat het microscopische beeld onnodig vervuild en moeilijk te beoordelen wordt.

Dat is uiteindelijk waarom wij bij paarden voor deze variant van de McMaster-methode kiezen.

The post Waarom gebruiken we bij paarden 4 gram mest en 26 ml flotatievloeistof? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Is ontwormen eigenlijk wel zo gewoon?

Richard Verbree — Fri, 28 Aug 2026 10:07:24 +0000

Een paard ontwormen werd lange tijd gezien als iets wat je gewoon regelmatig deed. Een paar keer per jaar een wormmiddel geven, vaak volgens een vast schema en soms simpelweg ‘voor de zekerheid’ of ‘preventief’.

Tegenwoordig weten we dat zo’n aanpak niet verstandig is. Maar aan de andere kant bestaat soms het idee dat mestonderzoek betekent dat je juist helemaal niet meer hoeft te ontwormen.

Ook dat klopt niet.

Goed wormmanagement draait niet om zo veel mogelijk of zo weinig mogelijk ontwormen. Het draait om onderzoeken en behandelen wanneer daar aanleiding voor is.

Van routine naar gericht behandelen

Een wormmiddel is een geneesmiddel. Je gebruikt het om wormen te bestrijden wanneer dat nodig is.

Een paard behandelen zonder dat daar een goede aanleiding voor is, heeft geen voordeel. Integendeel: onnodig gebruik van wormmiddelen draagt bij aan de ontwikkeling van resistentie. Wormen die een behandeling overleven, kunnen hun verminderde gevoeligheid doorgeven. Daardoor kunnen middelen die we nodig hebben uiteindelijk minder goed gaan werken.

Ook buiten het paard kunnen ontwormmiddelen gevolgen hebben. Resten van sommige middelen komen via de mest op de weide terecht en kunnen daar invloed hebben op onder andere mestkevers en andere organismen die mest helpen afbreken.

Er zijn dus meerdere redenen om een wormmiddel niet automatisch te geven omdat ‘het weer tijd is’.

Lees ook dit artikel: Minder ontwormen is beter voor de weide!

Mestonderzoek doen betekent niet dat je niet ontwormt

Mestonderzoek is niet bedoeld om ontwormen koste wat kost te voorkomen.

Het vormt juist de basis om te bepalen of een behandeling nodig is.

Geeft de uitslag van het mestonderzoek aanleiding om te behandelen, dan hoort ontwormen gewoon bij goed wormmanagement. Het verschil zit erin dat je niet meer blind volgens de kalender behandelt, maar een reden hebt voor de behandeling.

Andersom geldt hetzelfde. Wanneer uit het mestonderzoek geen aanleiding voor behandeling naar voren komt, is er op basis van die uitslag geen reden om te ontwormen. Er kunnen wel andere relevante factoren zijn die in een specifieke situatie alsnog aanleiding geven tot behandeling.

Mestonderzoek en ontwormen zijn dus geen tegenpolen. Ze horen bij elkaar:

eerst onderzoeken, daarna beoordelen of behandeling nodig is.

Niet ieder paard heeft dezelfde behandeling nodig

Paarden verschillen onderling sterk in de hoeveelheid wormeitjes die zij uitscheiden.

Bij sommige paarden blijft de ei-uitscheiding bij herhaald mestonderzoek meestal laag. Andere paarden hebben vaker een hogere uitscheiding en vragen daardoor meer aandacht.

Juist daarom is het weinig logisch om alle paarden op hetzelfde moment hetzelfde wormmiddel te geven.

Door regelmatig mestonderzoek te doen, ontstaat in de loop van de tijd een beter beeld van het individuele paard. Dat helpt om het onderzoek en eventuele behandelingen steeds gerichter in te zetten.

Lees ook dit artikel: Is jouw paard gevoelig voor worminfecties?

Mestonderzoek blijft de basis

Standaard McMaster-mestonderzoek kan niet iedere wormsoort en ieder ontwikkelingsstadium aantonen. Dat betekent niet dat de waarde van mestonderzoek daardoor klein is. Het betekent vooral dat je moet weten wat een onderzoek wel en niet kan vertellen.

In specifieke situaties kunnen daarom andere relevante factoren aanleiding geven voor aanvullend onderzoek of voor een andere aanpak. Denk bijvoorbeeld aan een parasiet die met standaard McMaster-mestonderzoek niet goed aantoonbaar is, een jonge leeftijd of klachten waarbij verder onderzoek nodig is.

Dat zijn situaties die je bewust meeweegt. Ze veranderen de hoofdroute niet:

mestonderzoek vormt de basis en op basis daarvan bepaal je of behandeling nodig is.

En na een behandeling?

Wanneer een behandeling nodig is, wil je uiteraard ook dat het gekozen middel voldoende werkt.

Daarom kan het in bepaalde situaties verstandig zijn om na behandeling opnieuw mestonderzoek te doen en te controleren hoeveel de ei-uitscheiding is afgenomen. Dat is vooral belangrijk wanneer je wilt weten of een wormmiddel bij jouw paarden nog voldoende werkzaam is.

Zo wordt ontwormen geen losse handeling, maar onderdeel van een logisch proces:

onderzoeken → beoordelen → behandelen wanneer nodig → controleren waar dat relevant is.

Goed wormmanagement betekent dus niet zo veel mogelijk ontwormen. Maar ook niet zo weinig mogelijk.

Het betekent weten wat er speelt en een wormmiddel gebruiken wanneer daar een goede aanleiding voor is.

Mestonderzoek vormt daarbij de basis.

The post Is ontwormen eigenlijk wel zo gewoon? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Wat betekent een EPG-waarde bij mestonderzoek?

Richard Verbree — Wed, 09 Jun 2021 13:32:17 +0000

Je hebt mestonderzoek gedaan en een EPG vastgesteld. Wat moet je nu met die uitslag?

Kijk daarvoor eerst welke parasiet je hebt gevonden. Alleen bij bloedworm gebruiken we de hoogte van de EPG om het vervolg te bepalen.

Andere parasiet dan bloedworm gevonden?

Vind je eitjes van een andere parasiet dan bloedworm, zoals spoelworm of lintworm? Neem dan altijd contact op met je dierenarts voor een gerichte behandeling.

Neem contact op met je dierenarts om de behandeling te bespreken.

Bloedworm: EPG <200

Een EPG onder de 200 is een lage ei-uitscheiding.

Behandeling is op basis van deze uitslag niet nodig.
Bespreek de uitslag altijd met de dierenarts. Leeftijd, voorgeschiedenis of andere omstandigheden kunnen aanleiding zijn om hiervan af te wijken.
Plan uiterlijk over 8 weken een nieuw mestonderzoek.

Bij paarden die bij herhaald onderzoek consequent laag blijven, kan met een lagere frequentie worden onderzocht.

Bloedworm: 200 500

Een EPG tussen de 200 en 500 noemen wij matige ei-uitscheiding.

Dit is niet automatisch een reden om direct te behandelen. De ei-uitscheiding is echter duidelijk hoger en kan verder oplopen.

Overleg met je dierenarts of behandeling in de situatie van dit paard nodig is.
Wanneer in overleg met de dierenarts wordt besloten niet te behandelen, plan dan uiterlijk na 4 weken een nieuw mestonderzoek.

Zo voorkom je dat een stijgende ei-uitscheiding lange tijd onopgemerkt blijft.

Bloedworm: 500 EPG of hoger

Dit is een hoge ei-uitscheiding.

Neem contact op met je dierenarts om behandeling te bespreken.
Plan direct ook onderzoek in om de effectiviteit van de kuur te controleren (FECRT/WERT).
Plan ongeveer 8 weken na de behandeling opnieuw mestonderzoek.

Zie ook de instructie: Hoe bereken ik de FECRT of WERT?

Waarom gebruiken wij 200 en 500 EPG als grenzen?

De internationale richtlijnen hanteren 200 en 500 EPG als praktische grenzen voor de interpretatie van strongyliden. In 2024 verscheen de KNMvD Leidraad Paard en Parasieten, waarin voor strongyliden een behandelgrens vanaf ongeveer 200 EPG wordt gehanteerd. Daarmee wijkt de Nederlandse leidraad af van de internationale indeling waarbij tot 200 EPG als lage, 200–500 EPG als matige en vanaf 500 EPG als hoge ei-uitscheiding wordt beschouwd.

Over de optimale behandelgrens bestaat wetenschappelijk discussie. Wij houden vast aan 200 en 500 EPG als praktische grenzen. Een belangrijke reden daarvoor is resistentieontwikkeling. Onderzoek waarin behandelgrenzen van 100 tot 600 EPG werden vergeleken laat zien dat lage behandelgrenzen leiden tot meer behandelingen en dat bij grenzen van 200 EPG of lager resistentie relatief snel kan worden geselecteerd. Hogere behandelgrenzen verminderen de behandelintensiteit en zorgen ervoor dat er meer wormen aanwezig blijven die niet aan het ontwormingsmiddel zijn blootgesteld. Daardoor blijft de kans kleiner dat resistente wormen zich snel verspreiden.[1]

Daarnaast liet onderzoek bij 693 paarden zien dat strongyliden-FEC-grenzen tot 500 EPG nog onderscheid maakten tussen groepen met verschillende aantallen strongyliden; hogere afkapwaarden leverden geen verdere duidelijke scheiding op.[2]

Daarom zien wij 200 EPG niet als automatische behandelgrens. Tussen 200 en 500 EPG adviseren we intensiever te monitoren en de situatie met de dierenarts te bespreken. Vanaf 500 EPG adviseren we behandeling met de dierenarts te bespreken.

Wetenschappelijke onderbouwing

[1] Leathwick DM, Sauermann CW, Nielsen MK. Managing anthelmintic resistance in cyathostomin parasites: Investigating the benefits of refugia-based strategies. International Journal for Parasitology: Drugs and Drug Resistance. 2019;10:118–124. DOI: 10.1016/j.ijpddr.2019.08.008.

[2] Nielsen MK, Baptiste KE, Tolliver SC, Collins SS, Lyons ET. Analysis of multiyear studies in horses in Kentucky to ascertain whether counts of eggs and larvae per gram of feces are reliable indicators of numbers of strongyles and ascarids present. Veterinary Parasitology. 2010;174:77–84. DOI: 10.1016/j.vetpar.2010.08.007.

Lees ook deze artikelen:

Is jouw paard gevoelig voor worminfecties?

Wat betekent het als je geen wormeitjes vindt?

Een hogere wormeitelling (EPG boven de 500) van de bloedworm is niet direct reden tot paniek, maar wel een reden om tot actie over te gaan. Neem contact op met je dierenarts voor gerichte ontworming. Vooral jonge paarden, maar ook paarden met lagere weerstand kunnen gemakkelijk een wormbesmetting oplopen. Juist bij deze paarden is het van belang zeer regelmatig te monitoren, zodat er op tijd ingegrepen kan worden als de wormbesmetting te hoog wordt. Ook is het bij deze groep paarden van groot belang om te controleren of de gegeven ontwormkuur ook werkelijk effectief is geweest. Dit kun je doen door 2 weken na het toedienen van het ontwormmiddel weer een mestonderzoek te laten uitvoeren. Als het middeleffectief is geweest zal bij dit onderzoek geen of een zeer weinig worm eitjes gevonden moeten worden. Dit wordt ook wel de Worm-Ei-Reductie-Test (WERT) genoemd. Indien het mestonderzoek niet schoon is moet er met de dierenarts overlegd worden om te kijken of er beter een ontwormmiddel met een andere werkzame stof toegediend kan worden. Ook voor dit nieuw gekozen middel moet weer gecontroleerd worden of deze effectief is geweest na 2 weken.

The post Wat betekent een EPG-waarde bij mestonderzoek? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Richard Verbree — Wed, 09 Jun 2021 13:14:25 +0000

Niet iedere parasiet bij het paard is met dezelfde vorm van mestonderzoek aantoonbaar. Dat is belangrijk om te begrijpen, omdat een negatieve uitslag alleen iets zegt over de parasieten en ontwikkelingsstadia die met de gebruikte methode aantoonbaar zijn.

Een paard kan dus een negatieve standaard wormeitelling hebben en toch een parasitaire infectie hebben die met die methode niet, nog niet of onvoldoende betrouwbaar wordt gevonden.

Bloedwormen

Bij een standaard mestonderzoek volgens de McMaster-methode worden de eitjes van strongyliden geteld. Hieronder vallen zowel de grote als de kleine bloedwormen.

De eitjes van grote en kleine bloedwormen lijken microscopisch sterk op elkaar. Met een gewone wormeitelling kun je daarom wel bepalen hoeveel strongyliden-eitjes het paard uitscheidt, maar niet betrouwbaar vaststellen van welke soort bloedworm deze afkomstig zijn.

Ook de ingekapselde larven van kleine bloedworm zijn met een gewone mesttelling niet aantoonbaar. Deze larven bevinden zich in de darmwand en zijn nog niet volwassen. Ze leggen dus geen eitjes die in de mest teruggevonden kunnen worden.

Een lage of negatieve wormeitelling sluit de aanwezigheid van ingekapselde kleine bloedworm daarom niet uit.

Spoelworm

Spoelwormeitjes (Parascaris spp.) zijn goed herkenbaar en kunnen met een standaard mestonderzoek worden aangetoond.

Spoelworm is vooral belangrijk bij veulens en jonge paarden. Bij volwassen paarden komt een relevante spoelworminfectie veel minder vaak voor.

Een belangrijke beperking is dat een besmetting niet direct na infectie in de mest zichtbaar wordt. De opgenomen larven moeten zich eerst ontwikkelen en door het lichaam migreren voordat volwassen wormen eitjes gaan produceren.

Het kan tot ongeveer 12 weken duren voordat spoelwormeitjes in de mest aantoonbaar worden.

Een negatieve mestuitslag bij een jong paard sluit een recente spoelworminfectie dus niet uit.

Veulenworm

Ook eitjes van veulenworm (Strongyloides westeri) kunnen in mest worden aangetroffen.

Deze parasiet is vooral relevant bij jonge veulens. Naarmate paarden ouder worden neemt het belang van deze parasiet sterk af.

Bij de interpretatie van een bevinding is de leeftijd van het paard daarom essentieel.

Lintworm

Lintwormeitjes kunnen in de mest worden aangetroffen, maar een gewone McMaster-telling is niet betrouwbaar genoeg om een lintworminfectie uit te sluiten.

Lintwormeitjes worden onregelmatig en niet gelijkmatig met de mest uitgescheiden. Daardoor kun je bij een besmet paard toevallig een monster onderzoeken waarin geen eitjes aanwezig zijn.

Vind je lintwormeitjes, dan weet je dat er een lintworminfectie aanwezig is.

Vind je géén lintwormeitjes, dan kun je daaruit niet concluderen dat het paard geen lintworm heeft.

Wil je meer zekerheid over een mogelijke lintworminfectie, dan kan de EquiSal Lintworm test worden gebruikt. Dit is een speekseltest waarmee op basis van de antistofrespons een inschatting van de lintwormbelasting wordt gemaakt.

Aarsworm

Een standaard mestonderzoek is geen betrouwbare methode om aarsworm (Oxyuris equi) aan te tonen.

De vrouwelijke aarsworm legt haar eitjes namelijk niet in de darm, maar rondom de anus. Daar worden de karakteristieke kleverige eipakketten afgezet.

Bij verdenking op aarsworm is daarom een plakband- of cellotapetest veel geschikter. Daarmee kan materiaal rond de anus microscopisch op aarswormeitjes worden onderzocht.

Een negatieve McMaster-telling zegt bij verdenking op aarsworm dus vrijwel niets.

Longworm

Bij longworm (Dictyocaulus arnfieldi) wordt niet gezocht naar de gebruikelijke wormeitjes die bij een McMaster-onderzoek worden geteld.

Voor longwormonderzoek wordt de Baermann-methode gebruikt. Daarbij wordt onderzocht of longwormlarven in de mest aanwezig zijn.

Longworm verdient vooral aandacht bij paarden die samenleven of weiden met ezels. Ezels kunnen longworminfecties dragen zonder duidelijke klachten te vertonen en vormen daardoor een belangrijke besmettingsbron voor paarden.

Leverbot

Voor leverbot (Fasciola hepatica) is een gewone McMaster-telling niet geschikt.

Leverboteitjes zijn relatief zwaar en gedragen zich daardoor anders dan de wormeitjes die bij een flotatiemethode naar boven worden gebracht.

Voor leverbotonderzoek wordt daarom een sedimentatiemethode, zoals de gemodificeerde Dorsman-methode, gebruikt.

Ook hierbij geldt dat de keuze van de onderzoeksmethode moet aansluiten op de parasiet die je wilt aantonen.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Paardenhorzel

Bij de paardenhorzel (Gasterophilus spp.) speelt microscopisch mestonderzoek eigenlijk geen rol.

De volwassen horzel zet in de zomer en het najaar kleine gele eitjes op de haren van het paard af. Deze eitjes zijn gewoon met het blote oog zichtbaar.

Nadat het paard de larven heeft opgenomen, ontwikkelen deze zich verder in het lichaam en uiteindelijk in het maag-darmkanaal. Tijdens die periode gebeurt er niets wat met een gewone mesttelling betrouwbaar aantoonbaar is.

In het voorjaar verlaten de volgroeide larven het paard en kunnen ze zichtbaar met de mest meekomen. Ook daarvoor heb je geen microscoop nodig.

Bij paardenhorzels geldt daarom vooral: kijken.

Zie je in de zomer of het najaar de kenmerkende gele horzeleitjes op de vacht, dan weet je dat het paard aan paardenhorzels is blootgesteld. Dat is aanleiding om de horzellarven na afloop van het vliegseizoen, doorgaans na de eerste nachtvorst, mee te nemen in de behandeling.

Niet iedere infectie is meteen aantoonbaar

Een belangrijke beperking van mestonderzoek is dat parasieten alleen kunnen worden gevonden wanneer er op het moment van onderzoek een stadium aanwezig is dat:

via de mest wordt uitgescheiden;
in het onderzochte monster terechtkomt;
met de gekozen onderzoeksmethode aantoonbaar is.

Dat verklaart bijvoorbeeld waarom:

ingekapselde larven van kleine bloedworm niet zichtbaar zijn: ze leggen nog geen eitjes;
een jonge spoelworminfectie nog weken onzichtbaar kan blijven;
een lintworminfectie ondanks een negatieve mesttelling aanwezig kan zijn;
aarsworm met een gewone mesttelling gemakkelijk wordt gemist;
voor longworm en leverbot andere onderzoeksmethoden nodig zijn.

Een negatieve uitslag betekent daarom nooit automatisch: dit paard heeft geen parasieten.

Overzicht

Parasiet	Standaard McMaster	Hoe onderzoek je erop?
Grote en kleine bloedworm	Ja	Strongyliden-eitelling; eitjes van grote en kleine bloedworm zijn niet betrouwbaar van elkaar te onderscheiden.
Ingekapselde kleine bloedworm	Nee	Larven leggen geen eitjes en zijn daardoor niet via een gewone mesttelling aantoonbaar.
Spoelworm	Ja	Eitelling; een vroege infectie kan nog niet aantoonbaar zijn.
Veulenworm	Ja	Eitjes kunnen in mest worden aangetoond; vooral relevant bij jonge veulens.
Lintworm	Soms, maar onvoldoende betrouwbaar om uit te sluiten	Mestonderzoek kan eitjes aantonen; EquiSal Lintworm test geeft meer zekerheid.
Aarsworm	Niet betrouwbaar	Plakband- of cellotapetest rond de anus.
Longworm	Nee	Baermann-methode voor larven.
Leverbot	Nee	Sedimentatiemethode, zoals gemodificeerde Dorsman.
Paardenhorzel	Nee	Gele eitjes op de vacht en later larven met het blote oog zichtbaar.

De onderzoeksvraag bepaalt de methode

De belangrijkste vraag is daarom niet alleen:

“Is het mestonderzoek positief of negatief?”

Maar:

“Waarop heb ik onderzocht, met welke methode en wat kan die methode wel en niet aantonen?”

Pas wanneer je dat weet, kun je een uitslag op de juiste manier interpreteren.

Dat is ook waarom verschillende vormen van mestonderzoek naast elkaar bestaan. Een McMaster-telling, Baermann-onderzoek, sedimentatieonderzoek en cellotapetest beantwoorden ieder een andere vraag.

Lees ook deze artikelen:

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

Wat betekent het als je geen wormeitjes vindt?

Bekijk instructies & handleidingen →

The post Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Waarom mestonderzoek doen voor je paard de weide op gaat?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 15:43:58 +0000

Het moment voordat je paard weer de weide op gaat is een logisch moment voor mestonderzoek. Niet omdat mestonderzoek juist dán beter werkt, maar omdat een nieuw weideseizoen ook een nieuwe periode van besmetting en herbesmetting betekent.

Door vóór of rond de start van de weidegang te onderzoeken, krijg je informatie over wat je paard op dat moment aan parasieteneitjes uitscheidt voordat het gedurende langere tijd mest op het weiland achterlaat.

Met de mest komen parasieten in de leefomgeving terecht

Bij verschillende wormsoorten worden eitjes of larven met de mest uitgescheiden. Daarmee kan een besmet paard bijdragen aan de verdere verspreiding van parasieten in zijn leefomgeving.

Hoe dat vervolgens gebeurt, verschilt per parasiet.

Bij bloedwormen ontwikkelen de uitgescheiden eitjes zich op de weide verder tot infectieuze larven die paarden tijdens het grazen kunnen opnemen.

Spoelwormeitjes komen eveneens via de mest in de omgeving terecht. Ze ontwikkelen zich daar tot een infectieus stadium en kunnen vervolgens zeer lang in de omgeving overleven. Vooral bij veulens en jonge paarden is dat belangrijk.

Bij andere parasieten is de levenscyclus ingewikkelder. Zo spelen bij lintworm en leverbot tussengastheren een rol.

Het uitgangspunt blijft hetzelfde: wat een paard uitscheidt, kan van invloed zijn op de parasietenbesmetting van de omgeving waarin het paard en zijn groepsgenoten leven.

Liever weten wat er speelt voordat het weideseizoen goed op gang is

Wanneer een paard parasieteneitjes uitscheidt en vervolgens dagelijks op dezelfde weide mest, kan het gedurende het seizoen steeds verder bijdragen aan de besmetting van dat perceel.

Het is daarom nuttig om daar niet pas maanden later achter te komen.

Mestonderzoek vóór of rond de start van de weidegang kan bijvoorbeeld laten zien:

of er strongyliden-eitjes worden uitgescheiden;
of bij een jong paard spoelwormeitjes aanwezig zijn;
of andere met de gebruikte methode aantoonbare parasieteneitjes worden gevonden;
hoe een uitslag zich verhoudt tot eerdere onderzoeken van hetzelfde paard.

Bij een kwantitatieve wormeitelling kun je bovendien bepalen hoeveel eitjes van bepaalde wormsoorten worden uitgescheiden. Dat helpt om verschillen tussen paarden zichtbaar te maken.

Niet ieder paard draagt evenveel bij aan de besmetting

Vooral bij strongyliden is bekend dat volwassen paarden sterk verschillen in de hoeveelheid eitjes die ze uitscheiden.

Sommige paarden hebben bij herhaald onderzoek doorgaans een lage EPG, terwijl andere paarden binnen dezelfde groep regelmatig veel meer eitjes uitscheiden. Die laatste groep levert daarmee ook een grotere bijdrage aan de besmetting van de weide met strongyliden.

Daarom heeft het weinig zin om automatisch aan te nemen dat alle paarden in een groep dezelfde parasietenstatus hebben en hetzelfde moeten worden benaderd.

Door resultaten over langere tijd te bewaren, krijg je steeds beter zicht op het individuele patroon van een paard. Fecale eitellingen worden juist gebruikt om die verschillen tussen lage en hoge uitscheiders zichtbaar te maken en daarmee de besmetting van de weide te helpen beperken.

Het voorjaar is vooral een startpunt

Een voorjaarsonderzoek is geen jaarlijkse APK waarbij één goede uitslag betekent dat je de rest van het jaar niets meer hoeft te doen.

De situatie kan gedurende het weideseizoen veranderen. Paarden kunnen nieuwe infecties oplopen en parasieten die op het moment van het eerste onderzoek nog geen eitjes produceerden, kunnen dat later wel gaan doen.

Daarom is een onderzoek vóór de weidegang vooral een goed vertrekpunt voor verdere monitoring.

Wanneer je nog weinig weet over een volwassen paard, zijn meerdere onderzoeken verspreid over het weideseizoen nodig om een bruikbaar beeld van de ei-uitscheiding op te bouwen. Bij paarden waarvan inmiddels uit meerdere jaren betrouwbare uitslagen beschikbaar zijn, kan de monitoring vervolgens beter op het individuele paard worden afgestemd.

Lees ook het artikel: Wanneer doe je mestonderzoek?

Een lage uitslag betekent niet dat het paard ‘wormvrij’ de weide op gaat

Ook bij een voorjaarsonderzoek moet je goed begrijpen wat een uitslag betekent.

Een lage of negatieve wormeitelling betekent dat je met de gebruikte methode weinig of geen aantoonbare eitjes hebt gevonden. Het betekent niet dat er gegarandeerd geen parasieten aanwezig zijn.

Zo zijn bijvoorbeeld ingekapselde larven van kleine bloedworm niet met een gewone wormeitelling aantoonbaar, omdat deze larven nog geen eitjes produceren. Ook andere parasieten of ontwikkelingsstadia kunnen buiten het bereik van de gebruikte onderzoeksmethode vallen.

Gebruik de uitslag daarom als informatie binnen het totale wormmanagement en niet als bewijs dat een paard volledig vrij is van parasieten.

Lees ook het artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Bij jonge paarden is extra aandacht nodig

Een schema voor volwassen paarden kun je niet zonder meer toepassen op veulens en jonge paarden.

Bij jonge paarden speelt bijvoorbeeld spoelworm een veel grotere rol. Spoelwormeitjes die met de mest op de weide of paddock terechtkomen, zijn bovendien bijzonder resistent en kunnen lang in de omgeving infectieus blijven.

Daarom is het juist bij jonge paarden belangrijk om niet alleen naar strongyliden te kijken, maar breed te beoordelen welke parasieten voor dat paard op dat moment relevant zijn.

Leeftijd is dus een belangrijk onderdeel van de vraag wanneer je onderzoekt en hoe je de uitslag gebruikt.

Mestonderzoek en weidemanagement horen bij elkaar

Mestonderzoek vertelt je wat paarden aan aantoonbare parasietstadia uitscheiden. Goed weidemanagement helpt vervolgens de kans te verkleinen dat die uitgescheiden parasieten uiteindelijk weer door paarden worden opgenomen.

Denk daarbij bijvoorbeeld aan:

mest verwijderen;
voorkomen van overbegrazing;
een passende bezettingsgraad;
maaien of hooien;
verweiden;
beweiden met andere diersoorten;
de manier waarop percelen gedurende het jaar worden gebruikt.

Welke maatregelen effectief zijn, hangt af van de parasiet, de omstandigheden en de manier waarop ze worden uitgevoerd. We behandelen die maatregelen daarom gezamenlijk in een apart artikel over weidemanagement, in plaats van als losse trucjes. Actuele kennis over wormbeheer onderstreept juist het belang van de combinatie van monitoring en maatregelen die de infectiedruk vanuit de omgeving beperken.

Lees ook het artikel: Weidemanagement en wormbesmetting: wat helpt?

Begin het weideseizoen met informatie, niet met aannames

Mestonderzoek vóór de weidegang geeft je een bruikbaar uitgangspunt voor het nieuwe seizoen.

Je weet beter wat het paard op dat moment uitscheidt, kunt de uitslag vergelijken met eerdere onderzoeken en krijgt informatie die je kunt meenemen in het verdere wormmanagement van zowel het individuele paard als de groep.

Maar het belangrijkste blijft: het moment op de kalender is niet het doel van het onderzoek. Het doel is op het juiste moment de informatie verzamelen die je nodig hebt om verantwoord keuzes te kunnen maken.

Lees ook de artikelen:

Wanneer doe je mestonderzoek?

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

Veel mensen doen mestonderzoek vlak voordat de paarden de (zomer)weide opgaat. Waarom is dit nu een handig moment om mestonderzoek te doen? Als paarden een wormbesmetting hebben worden er eitjes met de mest uitgescheiden. Deze eitjes komen vervolgens op de weide, en hier ontstaan vervolgens weer larves uit die een worminfectie bij het paard kunnen veroorzaken. Zo komt de cyclus van de worm rond. Een groot deel van de levenscyclus van de wormen bevind zich dus buiten het paard, op de weide. Voorkomen dat paardenmest vol met wormeitjes op je weide komt is dus een enorme winst in de strijd tegen worminfecties! Dus altijd vóórdat het paard op een nieuwe weide gaat: eerst mestonderzoek doen! Lees hier meer over preventieve maatregelen.

The post Waarom mestonderzoek doen voor je paard de weide op gaat? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Misverstanden over mestonderzoek: wat klopt wel en niet?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 15:42:58 +0000

Mestonderzoek wordt steeds vaker gebruikt als onderdeel van verantwoord wormmanagement. Toch bestaan er nog veel misverstanden over wat je met een mestonderzoek kunt aantonen, wanneer onderzoek zinvol is en wat je vervolgens met een uitslag moet doen.

Sommige van die misverstanden ontstaan doordat mestonderzoek te eenvoudig wordt voorgesteld. Andere komen juist voort uit het idee dat een mestonderzoek pas waardevol is als het álles over de wormbesmetting van een paard kan vertellen.

De werkelijkheid ligt genuanceerder. Mestonderzoek is een waardevol meetinstrument, zolang je begrijpt wat je meet en wat je niet meet.

1. ‘Een negatieve uitslag betekent dat mijn paard geen wormen heeft’

Nee.

Een negatieve mestuitslag betekent dat met de gebruikte onderzoeksmethode in het onderzochte monster geen aantoonbare parasietstadia zijn gevonden.

Dat is iets anders dan zeggen dat er geen parasieten in het paard aanwezig zijn.

Sommige parasieten of ontwikkelingsstadia zijn met een standaard wormeitelling niet aantoonbaar. Ingekapselde larven van kleine bloedworm leggen bijvoorbeeld geen eitjes. Ook een jonge spoelworminfectie kan nog weken aanwezig zijn voordat er eitjes in de mest verschijnen.

Daarnaast worden bijvoorbeeld lintwormeitjes onregelmatig uitgescheiden.

Een negatieve uitslag moet dus altijd worden geïnterpreteerd binnen de mogelijkheden en beperkingen van de gebruikte methode.

Lees ook: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

2. ‘Aan de EPG kun je zien hoeveel wormen mijn paard heeft’

Nee.

EPG betekent eitjes per gram mest. De waarde geeft aan hoeveel eitjes met de gebruikte methode in het onderzochte mestmonster zijn gevonden.

Een EPG van 500 betekent dus niet dat een paard een bepaald aantal wormen heeft en ook niet automatisch dat een infectie vijf keer zo ernstig is als bij 100 EPG.

De hoeveelheid geproduceerde eitjes kan onder andere verschillen door parasietensoort, individuele wormen, het paard zelf en biologische variatie.

Een EPG is vooral een maat voor ei-uitscheiding.

Dat is waardevolle informatie, bijvoorbeeld om paarden door de tijd heen te volgen en om vast te stellen welke dieren veel bijdragen aan de besmetting van hun omgeving.

Lees ook: Wat betekent een EPG-waarde?

3. ‘Als ik mestonderzoek doe, hoef ik niet meer te ontwormen’

Ook dat klopt niet.

Het doel van mestonderzoek is niet om ontwormen af te schaffen. Het doel is om ontwormmiddelen gerichter te gebruiken en onnodige behandelingen zoveel mogelijk te voorkomen.

Er kunnen situaties zijn waarin behandeling nodig of verstandig is, ook wanneer een standaard wormeitelling weinig of geen eitjes laat zien. Niet iedere relevante parasiet of ieder ontwikkelingsstadium is immers met zo’n telling aantoonbaar.

Andersom is het evenmin verstandig om ieder paard volgens een vast schema te behandelen zonder te kijken wat er daadwerkelijk speelt.

Goed wormmanagement bestaat daarom niet uit:

óf mestonderzoek óf ontwormen

maar uit het verantwoord combineren van onderzoek, kennis van parasieten, individuele risicofactoren, management en waar nodig behandeling.

4. ‘Een paar vaste onderzoeksmomenten per jaar werken voor ieder paard’

Nee.

Een schema kan handig zijn om onderzoek niet te vergeten, maar paarden zijn geen kalenderproducten.

Een volwassen paard dat al meerdere jaren consequent weinig strongyliden-eitjes uitscheidt vraagt om een andere monitoring dan een jong paard, een nieuwe aanwinst of een paard dat herhaaldelijk hoge uitslagen heeft.

Juist veulens en jonge paarden laten zien waarom een te eenvoudig schema risico’s kan opleveren. Parasieten die voor hen belangrijk zijn, zoals spoelworm, volgen hun eigen levenscyclus en niet de data van een algemeen jaarschema.

Een “makkelijk” schema mag daarom nooit de plaats innemen van nadenken over het individuele paard.

Lees ook: Wanneer doe je mestonderzoek?

5. ‘In de winter heeft mestonderzoek geen zin’

Dat klopt evenmin.

Een wormeitelling wordt niet onbetrouwbaar zodra het winter wordt of de eerste nachtvorst is geweest.

Wel verandert in de winter de parasitologische situatie. De ontwikkeling en overleving van parasieten in de omgeving veranderen en sommige parasieten kunnen zich in een stadium bevinden dat met mestonderzoek niet zichtbaar is.

Dat betekent dat je de uitslag in de juiste context moet plaatsen — niet dat je in de winter maar helemaal moet stoppen met onderzoeken.

Bij jonge paarden kan onderzoek in de winter juist bijzonder relevant zijn.

Lees ook: Mestonderzoek in de winter

6. ‘Als ik ieder jaar een najaars- of winterkuur geef, zit ik altijd goed’

Nee.

Een ontwormmiddel is geen universele resetknop.

Middelen verschillen in werkzaamheid tegen verschillende parasieten en ontwikkelingsstadia. Daarnaast komt resistentie voor, waardoor een middel waar je op papier werkzaamheid van zou verwachten in de praktijk onvoldoende kan werken.

Een standaard winterkuur vervangt daarom niet het nadenken over:

welke parasieten voor het paard relevant zijn;
wat eerdere onderzoeken hebben laten zien;
leeftijd;
eerdere behandelingen;
bekende resistentie;
leef- en weideomstandigheden.

Lees ook: Als ik mijn paard een najaarskuur of winterkuur geef, is dat dan afdoende?

7. ‘Zelf mestonderzoek doen is eenvoudig: je hoeft alleen het stappenplan te volgen’

Zelf mestonderzoek is goed te leren, maar betrouwbaar onderzoek is meer dan het afvinken van een protocol.

Sommige onderdelen kun je uitstekend uit een duidelijke instructie leren, zoals het berekenen van de EPG, het correct gebruiken van bepaalde materialen of het aanmaken van flotatievloeistof.

Andere vaardigheden zitten vooral in de uitvoering.

Hoe goed is een monster gemengd? Hoe representatief neem je materiaal op? Wat zie je daadwerkelijk onder de microscoop? Is iets een wormeitje of een structuur uit het voer? Werk je iedere keer voldoende consequent?

Dat zijn vaardigheden die groeien door voordoen, oefenen, vergelijken en feedback krijgen.

Een geschreven protocol kan vertellen wat je moet doen. Voor betrouwbaar onderzoek moet je ook leren hoe je het goed doet.

Lees ook: Kan ik zelf betrouwbaar mestonderzoek doen?

8. ‘Mestonderzoek is alleen nuttig als je paard klachten heeft’

Juist niet.

Wanneer een paard duidelijke ziekteverschijnselen heeft, is mestonderzoek maar één van de mogelijke diagnostische hulpmiddelen en kan beoordeling door een dierenarts noodzakelijk zijn.

De grootste waarde van regelmatig mestonderzoek zit juist in monitoring voordat er problemen ontstaan.

Door uitslagen door de tijd heen te volgen kun je bijvoorbeeld zien:

welke paarden structureel veel of weinig eitjes uitscheiden;
of een patroon verandert;
welke dieren veel bijdragen aan besmetting van de omgeving;
of aanvullend onderzoek aanleiding verdient;
en, met een daarvoor geschikte opzet, of een ontwormmiddel voldoende werkzaam is.

Mestonderzoek is daarmee vooral een instrument voor informatiegestuurd wormmanagement, niet alleen een test die je uitvoert nadat een paard ziek is geworden.

Mestonderzoek is geen wondermiddel — maar ook geen schijnzekerheid

Goed gebruikt geeft mestonderzoek waardevolle informatie die je zonder onderzoek simpelweg niet hebt.

Maar de kwaliteit daarvan hangt af van drie dingen:

betrouwbaar onderzoeken, begrijpen wat de gebruikte methode meet en de uitslag in de juiste context interpreteren.

Wie van mestonderzoek verwacht dat één monster alle parasieten uitsluit, verwacht er te veel van.

Wie concludeert dat mestonderzoek daarom weinig waarde heeft, doet het juist tekort.

De kracht zit ertussenin: meten wat meetbaar is, de beperkingen kennen en die informatie gebruiken om wormmanagement beter te onderbouwen.

Lees ook de volgende artikelen:

Wat is mestonderzoek?

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Bekijk het cursusaanbod →

The post Misverstanden over mestonderzoek: wat klopt wel en niet? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Wat betekent het als er geen wormeitjes zijn gevonden bij mestonderzoek?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 15:33:21 +0000

Je onderzoekt een mestmonster en vindt geen wormeitjes. Dat klinkt misschien als de mooiste uitslag die je kunt krijgen.

Maar wat betekent zo’n uitslag eigenlijk?

De juiste conclusie is:

Met de gebruikte onderzoeksmethode zijn in het onderzochte mestmonster geen wormeitjes aangetroffen.

Dat is waardevolle informatie. Maar het is niet hetzelfde als zeggen dat je paard geen wormen heeft.

Geen eitjes gevonden: wat betekent dat?

Wanneer je bij een wormeitelling geen eitjes aantreft, betekent dat niet dat de uitslag 0 EPG is.

Iedere kwantitatieve telmethode heeft een detectiegrens. Bij de McMaster-methode hangt die af van de gebruikte variant.

Wanneer ieder geteld eitje bijvoorbeeld overeenkomt met 25 EPG en je geen eitjes vindt, is de correcte uitslag:

<25 EPG

Bij een variant waarbij ieder geteld eitje overeenkomt met 50 EPG wordt dat:

<50 EPG

Je hebt in beide gevallen daadwerkelijk nul eitjes geteld, maar je kunt niet aantonen dat er nul eitjes per gram mest aanwezig zijn. Er kunnen aantallen worden uitgescheiden die onder de detectiegrens van de gebruikte methode vallen.

Een uitslag van bijvoorbeeld <25 EPG betekent dus:

Met deze onderzoeksmethode zijn geen eitjes aangetroffen; als er wel eitjes worden uitgescheiden, ligt de hoeveelheid onder de detectiegrens van deze telling.

Dat onderscheid is belangrijk voor een correcte interpretatie.

Het kan betekenen dat je paard heel weinig eitjes uitscheidt

Geen eitjes aantreffen hoeft helemaal niet verdacht of onbetrouwbaar te zijn.

Vooral bij volwassen paarden zien we grote individuele verschillen in strongyliden-ei-uitscheiding. Sommige paarden laten bij herhaald onderzoek consequent zeer lage waarden zien, waarbij regelmatig geen enkel strongyliden-eitje wordt aangetroffen.

Wanneer een volwassen paard bij meerdere betrouwbare onderzoeken onder vergelijkbare omstandigheden steeds onder de detectiegrens blijft of slechts weinig strongyliden-eitjes uitscheidt, kan dat onderdeel zijn van het herkenbare patroon van dat paard.

Juist daarom is het waardevol om uitslagen te bewaren en niet alleen naar één losse telling te kijken.

Lees ook dit artikel: Is jouw paard gevoelig voor worminfecties?

Een parasiet kan aanwezig zijn zonder eitjes uit te scheiden

Een belangrijke reden waarom geen eitjes gevonden niet hetzelfde is als geen wormen, is dat parasieten niet gedurende hun hele levenscyclus eitjes produceren.

Na besmetting moeten larven zich eerst ontwikkelen voordat volwassen wormen ontstaan die eitjes kunnen leggen.

Een duidelijk voorbeeld is spoelworm. Bij een jonge infectie zijn er al larven in het lichaam aanwezig terwijl er nog geen spoelwormeitjes in de mest te vinden zijn. Het kan tot ongeveer 12 weken duren voordat de infectie via eitjes in de mest aantoonbaar wordt.

Een uitslag waarbij bij een jong paard geen spoelwormeitjes worden gevonden, sluit een recente spoelworminfectie daarom niet uit.

Ingekapselde kleine bloedworm zie je niet in een wormeitelling

Ook kleine bloedworm laat goed zien waarom de interpretatie belangrijk is.

Larven van kleine bloedworm kunnen zich in de darmwand inkapselen. In dat stadium zijn ze nog niet volwassen en leggen ze geen eitjes.

Daardoor zijn deze larven niet met een gewone wormeitelling aantoonbaar.

Je kunt dus geen strongyliden-eitjes aantreffen terwijl er wel ingekapselde larven van kleine bloedworm in de darmwand aanwezig zijn.

Het mestonderzoek heeft die larven dan niet gemist door een fout in de uitvoering. Ze zijn simpelweg niet aantoonbaar met een methode die wormeitjes in de mest telt.

Sommige parasieten worden met een standaard mestonderzoek gemakkelijk gemist

Niet iedere parasiet laat zich even betrouwbaar met een gewone McMaster-telling aantonen.

Bij lintworm worden de eitjes onregelmatig en niet gelijkmatig uitgescheiden. Daardoor kan een besmet paard een mestmonster produceren waarin geen lintwormeitjes worden aangetroffen.

Geen lintwormeitjes vinden bij een standaard mestonderzoek sluit een lintworminfectie daarom niet uit. Wanneer je meer zekerheid wilt, kan bijvoorbeeld de EquiSal Lintworm test worden gebruikt.

Bij aarsworm speelt iets anders: de eitjes worden voornamelijk rondom de anus afgezet en komen daardoor niet betrouwbaar in een gewoon mestmonster terecht. Bij verdenking op aarsworm gebruik je daarom een andere onderzoeksmethode.

Ook voor onder andere longworm en leverbot zijn andere onderzoeksmethoden nodig.

Lees ook: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Kijk naar wat je precies hebt onderzocht

Een uitslag waarbij geen eitjes worden gevonden krijgt pas betekenis wanneer je weet waarop en met welke methode is onderzocht.

Een McMaster-telling waarbij geen strongyliden- of spoelwormeitjes worden gevonden kan bijvoorbeeld heel bruikbare informatie geven over de ei-uitscheiding van die parasieten op dat moment.

Maar dezelfde uitslag kun je niet gebruiken om te zeggen:

dat er geen ingekapselde kleine bloedworm aanwezig is;
dat lintworm is uitgesloten;
dat er geen aarsworm aanwezig is;
dat longworm of leverbot is uitgesloten;
of dat het paard helemaal geen inwendige parasieten heeft.

De vraag:

“Wat heb ik niet gevonden?”

moet daarom altijd worden gevolgd door:

“Wat had ik met deze methode überhaupt kunnen vinden?”

Eén keer niets vinden en structureel lage uitslagen zijn niet hetzelfde

Een enkele telling waarbij geen eitjes worden aangetroffen is een momentopname.

Wanneer een volwassen paard echter bij herhaald betrouwbaar onderzoek over langere tijd consequent onder de detectiegrens blijft of slechts weinig strongyliden-eitjes uitscheidt, ontstaat een patroon.

Dat patroon heeft praktische betekenis. Het kan bijvoorbeeld laten zien dat het paard structureel een lage strongyliden-ei-uitscheiding heeft en onder de betreffende omstandigheden relatief weinig bijdraagt aan de besmetting van de weide met deze eitjes.

Dat is veel meer informatie dan alleen:

“Bij deze telling heb ik geen eitjes gevonden.”

Bij de interpretatie van mestonderzoek is de historie daarom vaak minstens zo interessant als de laatste uitslag.

Geen eitjes vinden is geen automatische reden om tóch te ontwormen

De constatering dat een mestonderzoek niet alle parasieten en ontwikkelingsstadia kan uitsluiten, betekent niet dat je iedere keer wanneer je geen eitjes vindt voor de zekerheid maar moet ontwormen.

Dat zou het doel van informatiegestuurd wormmanagement juist voorbijschieten.

De betekenis van de uitslag hangt onder andere af van:

de leeftijd van het paard;
eerdere onderzoeksuitslagen;
de parasiet waarop je wilt controleren;
het seizoen;
eerdere behandelingen;
leef- en weideomstandigheden;
andere relevante risicofactoren.

In sommige situaties geeft het feit dat geen eitjes worden gevonden voldoende informatie om op dat moment niet te behandelen. In andere situaties kan aanvullend onderzoek, een andere onderzoeksmethode of een andere aanpak nodig zijn.

En als je toch wormen in de mest ziet?

Het kan gebeuren dat je bij mestonderzoek geen wormeitjes hebt gevonden en later toch een worm in de mest aantreft.

Dat hoeft niet te betekenen dat het eerdere onderzoek verkeerd is uitgevoerd.

Een volwassen worm in de mest en wormeitjes in een mestonderzoek vertellen namelijk niet precies hetzelfde. Bovendien zijn niet alle wormsoorten en levensstadia met een standaard telling aantoonbaar.

Dat onderwerp verdient daarom een eigen uitleg.

Lees ook: Geen wormeitjes gevonden, maar toch wormen in de mest: hoe kan dat?

Wanneer is geen eitjes vinden wél geruststellend?

Een uitslag waarbij geen eitjes worden aangetroffen is vooral waardevol wanneer je hem goed in context kunt plaatsen.

Bijvoorbeeld wanneer:

het onderzoek betrouwbaar is uitgevoerd;
de gebruikte methode past bij de parasiet waarop je wilt onderzoeken;
je de eerdere uitslagen van het paard kent;
leeftijd en voorgeschiedenis worden meegenomen;
er geen specifieke aanleiding is om een parasiet te vermoeden die met de gebruikte methode niet goed aantoonbaar is.

Dan kan een uitslag onder de detectiegrens precies de informatie geven waarvoor je het onderzoek hebt uitgevoerd.

Maar het blijft belangrijk om er niet méér uit te concluderen dan de methode daadwerkelijk kan aantonen.

Geen eitjes gevonden is een uitslag, geen vrijwaring

Geen wormeitjes aantreffen is dus niet waardeloos en evenmin per definitie onzeker.

Het vertelt je iets concreets:

Met de gebruikte methode zijn in het onderzochte monster geen eitjes aangetroffen. De werkelijke ei-uitscheiding ligt daarmee onder de detectiegrens van die telling.

De kunst zit vervolgens in de interpretatie.

Wie weet welke parasieten met de gebruikte methode aantoonbaar zijn, rekening houdt met levenscycli, de detectiegrens begrijpt en eerdere uitslagen bewaart, kan ook een uitslag waarbij geen eitjes worden gevonden heel zinvol gebruiken binnen het wormmanagement.

Lees ook deze artikelen:

Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

Wat betekent een EPG-waarde?

The post Wat betekent het als er geen wormeitjes zijn gevonden bij mestonderzoek? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Mestonderzoek in de winter

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 15:31:21 +0000

Ook in de winter kan mestonderzoek waardevolle informatie geven. De eerste nachtvorst vormt geen grens waarna een wormeitelling ineens onbetrouwbaar of zinloos wordt.

Wat in de winter wél verandert, zijn de omstandigheden waarin parasieten zich ontwikkelen en verspreiden. Daardoor moet je een winterse mestuitslag altijd bekijken in de context van het paard, het seizoen en de parasiet waarop je onderzoekt.

De eerste nachtvorst is geen eindpunt voor mestonderzoek

Soms wordt de eerste nachtvorst gebruikt als een soort vast omslagpunt: daarvoor nog mestonderzoek doen en daarna niet meer.

Zo eenvoudig werkt het niet.

De omstandigheden op de weide veranderen geleidelijk. Temperatuur en vocht hebben invloed op de ontwikkeling en overleving van parasieten, maar één koude nacht maakt een weide niet plotseling vrij van infectieuze larven. Larven die al aanwezig zijn, kunnen onder koude omstandigheden bovendien nog lange tijd overleven.

Ook parasieten die zich in het paard bevinden, houden zich uiteraard niet aan de kalender.

De eerste nachtvorst is daarom geen goede reden om vanaf dat moment geen mestonderzoek meer te doen.

Wat verandert er in de winter op de weide?

Bij bloedwormen komen eitjes met de mest op de weide terecht. Daar ontwikkelen ze zich verder tot infectieuze larven die tijdens het grazen weer door paarden kunnen worden opgenomen.

Bij lagere temperaturen verloopt die ontwikkeling trager. Dat betekent echter niet dat de besmettingsdruk automatisch verdwenen is.

Hoe groot het risico in de winter is, hangt onder andere af van:

de weersomstandigheden;
hoeveel infectieuze larven al op de weide aanwezig waren;
het gebruik en beheer van de weide;
de paarden die er hebben gelopen;
de periode waarin besmetting heeft plaatsgevonden.

Winter betekent dus vooral dat de omstandigheden veranderen, niet dat de parasietenproblematiek ophoudt te bestaan.

Een lage winteruitslag sluit ingekapselde kleine bloedworm niet uit

Bij kleine bloedworm is er een belangrijke beperking waarmee je in de winter rekening moet houden.

Larven van kleine bloedworm kunnen zich in de darmwand inkapselen en daar langere tijd verblijven. In dat stadium zijn het nog geen volwassen wormen en leggen ze geen eitjes.

Daardoor zijn deze ingekapselde larven niet met een gewone wormeitelling aantoonbaar.

Een paard kan dus een lage of negatieve strongyliden-telling hebben terwijl er wel ingekapselde larven van kleine bloedworm aanwezig zijn.

Dat betekent niet dat het mestonderzoek onbetrouwbaar is. Het betekent dat een wormeitelling iets anders meet: de eitjes die op dat moment met de mest worden uitgescheiden.

Een negatieve winteruitslag mag daarom niet worden vertaald naar: dit paard heeft geen bloedwormen.

Bij jonge paarden kan onderzoek in de winter juist belangrijk zijn

Voor veulens en jonge paarden zijn algemene seizoensschema’s extra riskant.

Spoelworm is vooral bij deze leeftijdsgroep relevant. Na besmetting duurt het weken voordat de parasieten zich zover hebben ontwikkeld dat er spoelwormeitjes in de mest aantoonbaar worden.

Een veulen dat laat in de zomer wordt geboren, kan daardoor juist later in het najaar of in de winter voor het eerst spoelwormeitjes gaan uitscheiden.

Wanneer je vanaf de eerste nachtvorst niet meer onderzoekt omdat een algemeen schema dat voorschrijft, kun je zo’n infectie missen.

Leeftijd, voorgeschiedenis en eerdere uitslagen zijn daarom belangrijker dan de maand die op de kalender staat.

Lees ook het artikel: Wanneer doe je mestonderzoek?

Een najaars- of winterkuur vervangt mestonderzoek niet

Ook wanneer je gewend bent je paard in het najaar of de winter te ontwormen, is dat geen reden om mestonderzoek in die periode automatisch over te slaan.

Een ontwormmiddel werkt tegen specifieke parasieten en ontwikkelingsstadia. Bovendien kan resistentie ervoor zorgen dat een middel in de praktijk onvoldoende werkzaam is tegen een bepaalde parasiet.

Een standaard najaars- of winterkuur is daarom geen garantie dat iedere relevante worminfectie daarmee wordt aangepakt.

Mestonderzoek en ontwormen hebben bovendien een andere functie. Met onderzoek verzamel je informatie over wat bij het individuele paard aantoonbaar is. Op basis daarvan, samen met andere relevante factoren, kan een gerichtere afweging worden gemaakt.

Lees ook het artikel: Als ik mijn paard een najaarskuur of winterkuur geef, is dat dan afdoende?

Wanneer is mestonderzoek in de winter zinvol?

Er hoeft niet iedere winter bij ieder paard op exact dezelfde momenten onderzocht te worden.

Winteronderzoek kan bijvoorbeeld relevant zijn:

bij veulens en jonge paarden;
wanneer eerdere uitslagen aanleiding geven om opnieuw te onderzoeken;
bij een nieuw paard waarvan nog weinig bekend is;
wanneer je veranderingen in de ei-uitscheiding wilt volgen;
wanneer de leeftijd, voorgeschiedenis of leefomstandigheden daar aanleiding toe geven.

De vraag is dus niet simpelweg of het winter is, maar welke informatie je bij dat paard op dat moment nodig hebt.

Wat kun je uit een winterse uitslag concluderen?

In de winter geldt dezelfde basisregel als gedurende de rest van het jaar: een mestonderzoek vertelt alleen wat met de gebruikte methode in het onderzochte monster aantoonbaar is.

Een uitslag vertelt niet automatisch:

hoeveel wormen er in totaal in het paard aanwezig zijn;
of er ingekapselde kleine-bloedwormlarven aanwezig zijn;
of alle mogelijke parasieten zijn uitgesloten;
of een paard wel of niet ontwormd moet worden.

Daarom moet een mestuitslag altijd worden geïnterpreteerd in samenhang met de onderzoeksmethode, leeftijd, voorgeschiedenis en overige omstandigheden.

Winter is geen reden om mestonderzoek over te slaan

Mestonderzoek is niet alleen iets voor voorjaar, zomer en herfst.

De winter verandert de parasitologische situatie en daarmee soms de manier waarop je een uitslag interpreteert. Maar hij maakt mestonderzoek niet plotseling waardeloos.

Een vast seizoensschema kan helpen als geheugensteun, maar het individuele paard blijft leidend.

De betere vraag is daarom niet:

“Doe je in de winter mestonderzoek?”

maar:

“Is mestonderzoek bij dit paard, op dit moment en voor deze vraag zinvol?”

Lees meer ook de artikelen:

Wanneer doe je mestonderzoek?

Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

The post Mestonderzoek in de winter first appeared on De Mestonderzoekshop.

Is jouw paard gevoelig voor worminfecties?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 08:56:47 +0000

Zet tien volwassen paarden op dezelfde weide, onder hetzelfde management, en onderzoek ze meerdere keren. Dan zul je vaak zien dat de uitslagen behoorlijk van elkaar verschillen.

Het ene paard laat keer op keer nauwelijks wormeitjes zien, terwijl een ander paard binnen dezelfde groep regelmatig een veel hogere EPG heeft.

Dat is geen toeval. Paarden verschillen daadwerkelijk in de manier waarop zij met parasieten omgaan. Leeftijd, opgebouwde afweer, individuele gevoeligheid en blootstelling spelen daarbij allemaal een rol.

Juist door een paard over langere tijd te volgen, kun je leren wat voor dat individuele paard een herkenbaar patroon is.

Sommige paarden scheiden structureel meer eitjes uit dan andere

Vooral bij strongyliden, waaronder de kleine bloedwormen, is dit verschil goed zichtbaar.

Bij volwassen paarden blijkt de mate van ei-uitscheiding vaak redelijk stabiel. Paarden die bij herhaald onderzoek weinig strongyliden-eitjes uitscheiden, blijven vaak relatief lage uitscheiders. Paarden die regelmatig hogere waarden hebben, blijken ook bij volgende onderzoeken vaker tot de hogere uitscheiders te behoren.

In de praktijk kun je daardoor binnen één groep bijvoorbeeld zien:

een paard dat vrijwel iedere telling laag zit;
een paard dat meestal ergens in het midden uitkomt;
een paard dat opvallend vaak tot de hogere uitscheiders behoort.

Dat maakt herhaald mestonderzoek veel waardevoller dan één losse telling.

Hoe kan dat als ze op dezelfde weide staan?

Paarden op dezelfde weide worden niet automatisch op exact dezelfde manier besmet.

Ze grazen niet allemaal op dezelfde plekken. De plaats van een paard in de rangorde kan daarbij een rol spelen. Paarden die lager in de rangorde staan, worden mogelijk vaker weggejaagd van de beste graasplekken en grazen daardoor dichter bij mestplekken, waar de infectiedruk hoger kan zijn. Ook kan een lage positie in de rangorde meer stress geven, wat mogelijk invloed heeft op de weerstand.

Maar zelfs wanneer de blootstelling vergelijkbaar is, reageren paarden niet allemaal hetzelfde op een parasitaire infectie.

Een belangrijk deel daarvan wordt bepaald door de afweer van het individuele paard. Naarmate paarden ouder worden en herhaald aan bepaalde parasieten worden blootgesteld, ontwikkelen zij een gedeeltelijke immuniteit. Die afweer kan onder andere invloed hebben op de mate waarin parasieten zich succesvol vestigen en reproduceren.

Die opgebouwde afweer is echter niet bij ieder paard even sterk.

Daarom kun je twee volwassen paarden onder vrijwel dezelfde omstandigheden hebben waarvan het ene paard consequent weinig strongyliden-eitjes uitscheidt en het andere veel meer.

Wat zegt een lage EPG over de gevoeligheid van een paard?

Bij volwassen paarden kan een herhaald lage strongyliden-EPG wel degelijk iets zeggen over de manier waarop het paard met deze parasieten omgaat.

Paarden bouwen door herhaalde blootstelling geleidelijk afweer op tegen strongyliden. Die afweer verschilt per individu. Sommige paarden zijn daardoor beter in staat de infectie onder controle te houden dan andere. In de praktijk zie je dat terug in de mestuitslagen: het ene volwassen paard blijft bij herhaald onderzoek vrijwel altijd laag, terwijl een ander paard onder vergelijkbare omstandigheden regelmatig veel meer eitjes uitscheidt.

Zo’n patroon is relevant. Een paard dat over langere tijd consequent weinig strongyliden-eitjes uitscheidt, kun je beschouwen als een lage uitscheider. Andersom zijn er paarden die duidelijk gevoeliger zijn voor het ontwikkelen van een hoge ei-uitscheiding.

Dat betekent niet dat een lage uitscheider geen wormen heeft. De afweer van het paard kan er juist voor zorgen dat de infectie zodanig wordt beheerst dat minder volwassen wormen succesvol tot voortplanting komen en/of minder eitjes worden geproduceerd.

Een lage EPG kan dus heel goed passen bij een paard dat door opgebouwde afweer relatief goed omgaat met een strongylideninfectie.

Daarbij moeten we wel twee grenzen bewaken.

Ten eerste zegt de EPG niet rechtstreeks hoeveel wormen er in het paard aanwezig zijn. Ook ingekapselde larven van kleine bloedworm zijn niet in de telling zichtbaar.

Ten tweede zegt een lage strongyliden-EPG niet dat het paard automatisch minder gevoelig is voor alle andere parasieten. Spoelworm, lintworm, aarsworm, leverbot en longworm hebben ieder hun eigen levenscyclus, risicofactoren en relatie met de afweer van het paard.

De praktische conclusie is daarom niet:

“Mijn paard heeft een lage EPG, dus het is ongevoelig voor wormen.”

Maar wel:

“Mijn volwassen paard laat bij herhaald onderzoek een lage strongyliden-ei-uitscheiding zien en lijkt deze infecties onder de huidige omstandigheden goed te beheersen.”

Dat is precies waarom een reeks uitslagen zoveel waardevoller is dan één losse mesttelling.

Een hoge EPG betekent niet automatisch dat een paard ziek is

Het omgekeerde geldt eveneens.

Een paard dat relatief veel strongyliden-eitjes uitscheidt, is daarmee niet automatisch ziek en heeft niet automatisch een evenredig grotere hoeveelheid wormen in het lichaam.

Een EPG is geen maat voor de ernst van klinische ziekte.

Wat een herhaald hoge ei-uitscheiding wél vertelt, is dat dit paard onder de betreffende omstandigheden veel eitjes aan de omgeving kan toevoegen. Voor het wormmanagement van de hele groep is dat relevante informatie.

Het paard kan daardoor bijvoorbeeld een veel grotere bijdrage leveren aan de besmetting van de weide dan een groepsgenoot die structureel weinig eitjes uitscheidt.

Leeftijd maakt veel verschil

De relatief stabiele patronen waar we hierboven over spreken gelden vooral voor volwassen paarden.

Veulens en jonge paarden zitten in een andere fase. Hun afweer tegen verschillende parasieten is nog volop in ontwikkeling en bepaalde wormsoorten, zoals spoelworm, zijn juist bij jonge paarden veel belangrijker.

Naarmate paarden ouder worden en meer afweer tegen met name strongyliden hebben opgebouwd, zien we in de praktijk doorgaans ook dat hoge ei-uitscheidingen minder vaak voorkomen dan bij jongere paarden.

Maar ook bij volwassen en oudere paarden kan de situatie veranderen.

Daarom moet je een paard nooit voor de rest van zijn leven het etiket ‘lage uitscheider’ geven op basis van een paar onderzoeken uit één periode. De uitslagen blijven altijd onderdeel van een actuele beoordeling.

Leer het normale patroon van jouw paard kennen

Hier ligt een van de grootste praktische voordelen van regelmatig mestonderzoek.

Wanneer je alleen één uitslag hebt, weet je bijvoorbeeld dat je paard op dat moment 50, 250 of 600 EPG uitscheidt.

Wanneer je meerdere jaren uitslagen bewaart, krijg je veel meer informatie.

Je kunt dan zien:

of een paard doorgaans laag of hoog uitscheidt;
of het patroon redelijk stabiel blijft;
of een uitslag opvallend afwijkt van wat je gewend bent;
hoe het paard zich verhoudt tot andere paarden onder hetzelfde management;
hoe uitslagen veranderen naarmate leeftijd, huisvesting of weideomstandigheden veranderen.

Een uitslag krijgt daarmee context.

Een afwijkende uitslag is aanleiding om verder te kijken

Stel dat een volwassen paard gedurende meerdere onderzoeken steeds een lage strongyliden-EPG heeft en bij een volgende telling ineens duidelijk hoger uitkomt.

Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is met de weerstand van het paard.

Er kunnen verschillende verklaringen zijn, bijvoorbeeld:

een verandering in blootstelling;
andere weideomstandigheden;
een gewijzigde groepssamenstelling;
een langere periode sinds een eerdere behandeling;
normale biologische variatie;
of een werkelijke verandering in het patroon van het paard.

Juist daarom is de historie waardevol. Je ziet dat een uitslag afwijkt, waarna je gericht kunt nadenken over wat er veranderd is.

Zonder eerdere uitslagen zou hetzelfde getal slechts een losse waarde zijn.

Kijk per parasiet

Ook het begrip ‘gevoeligheid voor worminfecties’ moeten we niet te algemeen maken.

Een paard dat weinig strongyliden-eitjes uitscheidt, hoeft niet automatisch weinig gevoelig te zijn voor een andere parasiet.

Parasieten verschillen sterk in levenscyclus, manier van besmetten en de afweer die een paard ertegen opbouwt.

Voorbeelden:

strongyliden: individuele ei-uitscheiding bij volwassen paarden is vaak redelijk herkenbaar over de tijd;
spoelworm: vooral relevant bij veulens en jonge paarden;
lintworm: een gewone EPG is geen goede maat om individuele gevoeligheid vast te stellen;
aarsworm: wordt met een standaard mesttelling doorgaans niet betrouwbaar gevolgd;
leverbot en longworm: kennen weer heel andere risicofactoren en onderzoeksmethoden.

Een paard is dus niet simpelweg een ‘wormgevoelig’ of ‘wormongevoelig’ paard.

Je moet altijd kijken over welke parasiet je het hebt.

VoegWat heb je hier praktisch aan?

Het doel van een reeks mestonderzoeken is niet om ieder paard een vast label te geven.

De meerwaarde is dat je steeds beter leert wat normaal is voor jouw paard.

Dat helpt om:

onderzoeksmomenten beter af te stemmen;
uitslagen in context te beoordelen;
paarden die veel bijdragen aan weidebesmetting te herkennen;
veranderingen eerder op te merken;
onnodige behandelingen te helpen voorkomen;
en wormmanagement minder op aannames en meer op informatie te baseren.

Een paard dat je al jaren volgt, vertelt je daardoor veel meer dan een paard waarvan je alleen de laatste mestuitslag kent.

Eén uitslag is een meting, meerdere uitslagen worden een verhaal

Individuele verschillen tussen paarden zijn echt en praktisch relevant.

Maar de conclusie is niet dat je na één lage EPG kunt zeggen dat een paard ‘goede weerstand’ heeft, of na één hoge EPG dat het ‘wormgevoelig’ is.

De waarde ontstaat juist door herhaald betrouwbaar onderzoek en het herkennen van patronen over langere tijd.

Daarmee leer je niet alleen iets over de mestuitslag van vandaag, maar steeds meer over hoe jouw paard binnen zijn eigen leefomstandigheden met parasieten omgaat.

Lees ook deze artikelen:

Wanneer doe je mestonderzoek?

Wat betekent een EPG-waarde?

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

The post Is jouw paard gevoelig voor worminfecties? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 14:04:15 +0000

Mestonderzoek kan een betrouwbaar hulpmiddel zijn binnen het wormmanagement van je paard. Maar daarvoor moet je wel duidelijk hebben wat je onderzoekt, welke methode je gebruikt en wat je uit de uitslag kunt concluderen.

Een betrouwbaar mestonderzoek betekent namelijk niet dat je daarmee alle wormen in een paard kunt aantonen. Het betekent dat je met een geschikte onderzoeksmethode en een zorgvuldige werkwijze zo betrouwbaar mogelijk meet wat die methode kan meten.

De betrouwbaarheid zit daarbij niet alleen in het volgen van een aantal stappen. Juist de manier waarop het onderzoek in de praktijk wordt uitgevoerd, de ervaring van de onderzoeker en de interpretatie van wat onder de microscoop wordt gezien, hebben veel invloed op de kwaliteit van de uitslag.

Betrouwbaar begint met de juiste onderzoeksmethode

Niet iedere parasiet kan met dezelfde methode betrouwbaar worden onderzocht.

Bij een standaard wormeitelling volgens de McMaster-methode onderzoek je de mest op bepaalde wormeitjes en kun je de gevonden hoeveelheid uitdrukken in EPG: eitjes per gram mest. Deze methode is onder andere geschikt voor het tellen van strongyliden-eitjes en het aantonen en tellen van spoelwormeitjes.

Maar McMaster is niet geschikt om iedere relevante parasiet of ieder ontwikkelingsstadium betrouwbaar aan te tonen.

Zo geldt bijvoorbeeld:

ingekapselde larven van kleine bloedworm zijn niet met een gewone mesttelling aantoonbaar;
lintworminfecties kunnen met een standaard McMaster-onderzoek gemakkelijk worden gemist;
aarswormeitjes worden voornamelijk rond de anus afgezet en vragen daarom om een andere onderzoeksmethode;
voor longworm wordt een andere onderzoeksmethode gebruikt, zoals de Baermann-methode;
voor leverbot is een sedimentatiemethode, zoals de gemodificeerde Dorsman-methode, geschikter.

Een onderzoek kan dus technisch goed zijn uitgevoerd en toch geen betrouwbaar antwoord geven wanneer de gebruikte methode niet geschikt is voor de parasiet of vraagstelling.

Lees ook het artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Een goed mestmonster is belangrijk

De kwaliteit van het onderzoek begint bij het mestmonster.

Een mestmonster moet representatief zijn voor het paard dat je wilt onderzoeken en op een geschikte manier worden verzameld, bewaard en verwerkt. Veroudering, verkeerde bewaring of een niet-representatief monster kan invloed hebben op wat uiteindelijk wordt teruggevonden.

Ook binnen één mestmonster zijn wormeitjes niet noodzakelijk overal exact gelijk verdeeld. Dat is een van de redenen waarom een zorgvuldige monstervoorbereiding belangrijk is.

Hoe je die voorbereiding in de praktijk goed uitvoert, leer je niet volledig uit een stappenplan. Begrippen als goed mengen, representatief bemonsteren en consequent werken lijken eenvoudig, maar de kwaliteit zit juist in hoe je die handelingen uitvoert.

Zorgvuldig en consequent werken maakt verschil

Bij een kwantitatieve wormeitelling wordt een relatief kleine hoeveelheid materiaal onderzocht en vervolgens omgerekend naar een waarde per gram mest.

Daarom kunnen verschillen in uitvoering invloed hebben op de uiteindelijke EPG.

Betrouwbaar onderzoek vraagt onder andere om:

geschikte en goed functionerende materialen;
een correct samengestelde flotatievloeistof;
een consistente monstervoorbereiding;
correct gebruik van de telkamer;
systematische microscopische beoordeling;
correcte herkenning en telling van parasieteneitjes;
de juiste berekening van de EPG.

Sommige onderdelen hiervan zijn prima met een goede schriftelijke instructie te leren. Zo kun je nauwkeurig uitleggen hoe je een flotatievloeistof aanmaakt, hoe je een telkamer vult of hoe je een EPG berekent.

Andere onderdelen vragen vooral om praktijkervaring. Het verschil tussen de stappen kennen en een methode daadwerkelijk goed en reproduceerbaar uitvoeren is belangrijk.

Herkennen wat je ziet vraagt kennis en oefening

Niet alles wat onder de microscoop rond, ovaal of opvallend uitziet is een wormeitje.

Plantenmateriaal, luchtbelletjes, schimmelsporen en andere structuren kunnen vooral voor beginnende onderzoekers verwarrend zijn. Daarnaast kunnen verschillende soorten parasieteneitjes op elkaar lijken.

Betrouwbaarheid hangt daarom ook af van het vermogen om:

relevante parasieteneitjes te herkennen;
artefacten daarvan te onderscheiden;
twijfelgevallen kritisch te beoordelen;
consequent dezelfde telregels te hanteren.

Dat is een vaardigheid die zich ontwikkelt door veel te kijken, te vergelijken en te oefenen.

Iedere telmethode heeft een detectiegrens

Een McMaster-telling is een kwantitatieve schatting. Je onderzoekt niet alle mest die een paard produceert en zelfs niet het volledige verzamelde mestmonster.

Iedere gebruikte methode heeft bovendien een bepaalde detectiegrens. Daardoor betekent een uitslag van 0 EPG niet dat er gegarandeerd nergens een enkel eitje aanwezig is.

De correcte interpretatie is dat binnen het onderzochte materiaal en met de gebruikte methode geen eitjes zijn aangetroffen.

Vooral bij lage aantallen kan natuurlijke variatie tussen monsters en tellingen relatief veel invloed hebben op het uiteindelijke getal.

Daarom moeten kleine verschillen tussen twee lage EPG-waarden niet automatisch worden geïnterpreteerd alsof er biologisch een grote verandering heeft plaatsgevonden.

Een EPG is geen telling van het aantal wormen

Dit is een van de belangrijkste beperkingen bij het interpreteren van een mestonderzoek.

Een EPG-waarde geeft aan hoeveel eitjes per gram mest met de gebruikte methode zijn aangetroffen.

Die waarde vertelt niet rechtstreeks hoeveel wormen er in het paard aanwezig zijn en is ook geen directe maat voor de schade die eventuele parasieten veroorzaken.

Een paard met een hogere EPG heeft dus niet automatisch een evenredig groter aantal wormen in de darm. Ook kun je uit een wormeitelling alleen niet afleiden of parasieten verantwoordelijk zijn voor bepaalde ziekteverschijnselen.

Mestonderzoek is vooral geschikt om ei-uitscheiding te meten en die informatie te gebruiken binnen het bredere wormmanagement.

Lees ook het artikel: Wat betekent een EPG-waarde?

Een negatieve uitslag betekent niet ‘geen wormen’

Wanneer je geen wormeitjes vindt, is de juiste conclusie:

Met deze onderzoeksmethode zijn in het onderzochte monster geen aantoonbare eitjes gevonden.

Dat is iets anders dan:

Dit paard heeft geen wormen.

Een infectie kan zich bijvoorbeeld nog in een ontwikkelingsstadium bevinden waarin geen eitjes worden geproduceerd. Andere parasieten worden onregelmatig uitgescheiden of zijn met de gekozen methode helemaal niet goed aantoonbaar.

Een negatieve uitslag kan dus een betrouwbare uitslag zijn van het uitgevoerde onderzoek, terwijl er tegelijkertijd parasieten aanwezig kunnen zijn die met dat onderzoek niet worden aangetoond.

Eén onderzoek blijft een momentopname

Ook een zorgvuldig uitgevoerd onderzoek vertelt wat er op dat moment in het onderzochte mestmonster aantoonbaar is.

De situatie van een paard kan veranderen. Parasieten kunnen zich verder ontwikkelen, nieuwe infecties kunnen worden opgedaan en de ei-uitscheiding kan in de loop van de tijd veranderen.

Daarom krijgt mestonderzoek binnen wormmanagement veel meer waarde wanneer uitslagen over langere tijd worden bewaard en met elkaar worden vergeleken.

Je bouwt dan een historie op van het individuele paard in plaats van iedere uitslag als een op zichzelf staand oordeel te behandelen.

Wanneer kun je op een uitslag vertrouwen?

Een mestonderzoek geeft bruikbare informatie wanneer:

de gekozen onderzoeksmethode past bij de vraag die je wilt beantwoorden;
het mestmonster geschikt en representatief is;
het onderzoek zorgvuldig en consequent wordt uitgevoerd;
de onderzoeker weet wat hij of zij onder de microscoop ziet;
rekening wordt gehouden met de detectiegrens en natuurlijke variatie van de methode;
de uitslag wordt geïnterpreteerd binnen de mogelijkheden én beperkingen van het onderzoek.

De betrouwbaarheid van mestonderzoek zit dus niet in de belofte dat je met één test alles weet.

De kracht zit in zorgvuldig onderzoeken, weten wat je meet en begrijpen wat de uitslag wel en niet betekent.

Zelf betrouwbaar mestonderzoek leren doen

Zelf mestonderzoek doen is goed te leren. Maar betrouwbare resultaten vragen meer dan het bezit van een microscoop, een telkamer en een geschreven protocol.

Een aantal praktische onderdelen kun je uitstekend uit een duidelijke instructie leren. Andere vaardigheden moet je ervaren: zien hoe een goed voorbereid monster eruitziet, leren herkennen wat je onder de microscoop ziet en ervaren welke invloed je eigen manier van werken op de telling heeft.

Daarom combineren we bij De Mestonderzoekshop schriftelijke instructies met praktische cursussen. In de cursus ligt de nadruk juist op die onderdelen die je niet goed uit alleen tekst of afbeeldingen kunt leren.

Bekijk instructies & handleidingen →

Bekijk het cursusaanbod →

Eén van de meest gehoorde vooroordelen tegen mestonderzoek is dat het niet betrouwbaar zou zijn. Helaas is dit een misvatting die vaak voortkomt uit het verkeerd inzetten van mestonderzoek in het wormmanagement van het paard. Iedereen kent wel iemand, die iemand kent, die een ernstig ziek paard heeft gehad als gevolg van wormproblemen, ondanks dat er mestonderzoek was gedaan bij dat paard. Na doorvragen komen er vaak een aantal belangrijke punten naar voren:

Het laatste mestonderzoek was meer dan 4 maanden geleden gedaan
Er was slecht 1 x een mestonderzoek gedaan
De eigenaar weet eigenlijk niet wat de uitslag was van dat mestonderzoek, maar er hoefde niet ontwormt te worden

Omdat mestonderzoek voor deze mensen een teleurstelling is geweest grijpen ze vaak weer terug naar het “preventief ontwormen.” Bij HippoSupport adviseren wij, zeker als je net begint en bij jonge dieren, om het HippoSupport mestonderzoek schema aan te houden voor het uitvoeren van mestonderzoek bij je paard. Dit komt neer op gemiddeld 6 x mestonderzoek per jaar, vergelijkbaar met oude schema’s van preventief ontwormen! Deze frequentie komt natuurlijk niet zomaar uit de lucht vallen en heeft een aantal belangrijke redenen:

Met mestonderzoek tel je eitjes van volwassen wormen in de mest;
Het kan zijn dat je net een monster hebt genomen wanneer er (geen) actieve volwassen wormen aanwezig zijn, maar wel andere stadia (bijvoorbeeld net na de winter);
Deze andere stadia zullen (afhankelijk van de wormsoort) na enige tijd wel volwassen wormen of actief zijn geworden, en dus een betrouwbaar resulaat voor je mestonderzoek bij het paard;
Daarnaast kan het ook zo zijn dat het paard inderdaad geen wormbesmetting heeft bij een schoonmestonderzoek. Dit zegt echter niets over je weiland en de omgeving van het paard;
Na het schone mestonderzoek kan het paard dus gemakkelijk weer een nieuwe besmetting opdoen, deze eventuele nieuwe besmetting signaleer je op tijd als regelmatig mestonderzoek doet;
En het grote voordeel van regelmatige mestonderzoek doe is ook dat je een geringe besmetting kunt monitoren, en in overleg met je dierenarts pas hoeft in te grijpen met een ontwormmiddel als deze besmetting groter wordt.

Daarnaast is het natuurlijk altijd belangrijk om je paard goed in de gaten te houden en bij een ziek paard altijd tijdig de dierenarts in te schakelen. Ook is het belangrijk te weten wat je meet. Met mestonderzoek kun je de meest voorkomende, en meest schadelijke wormsoorten goed in de gaten houden, dat zijn de bloedworm (groot en klein), veulenworm en de spoelworm. Er zijn een aantal wormsoorten die je beter met het blote oog in de mest kunt zien, of waarvoor eventueel aanvullend onderzoek de beste methode is om een besmetting aan te tonen. Zie je wormen in de mest, dan vraagt dat eigenlijk altijd actie! Maak een foto en laat deze aan je dierenarts zien, hij/zij zal je dan kunnen adviseren welk ontwormmiddel het beste gebruikt kan worden. Zie je wormen in de mest net na het gebruik van een ontwormmiddel, dan zijn deze waarschijnlijk gedood door het middel en het verlaten via de mest het lichaam. Bij twijfel; altijd contact opnemen met je dierenarts. Gaat je paard ineens erg schuren met de staart en zie je viezigheid rond de anus, dan kan het zijn dat je paard aarswormen heeft. Deze zijn wel onder de microscoop te zien, maar niet in de mest. Hiervoor moet aanvullend onderzoek gedaan worden. Daarnaast kan het voorkomen dat je paard in waterrijk gebied staat met sloten langs de weide, waar ook andere grazers komen, zoals schapen of koeien. In dit soort gebieden kan het voorkomen dat je paard een leverbot besmetting oploopt. Om een leverbotinfectie aan te tonen, moet in ieder geval aanvullend mestonderzoek gedaan worden, maar het is raadzaam bij een vermoeden van leverbot altijd contact op te nemen met je dierenarts. Meer over de verschillende wormsoorten kun je hier lezen. Conclusie: Mestonderzoek is betrouwbaar mits dit regelmatig gebeurt, gedaan wordt door getrainde en ervaren onderzoekers en goed wordt ingezet als onderdeel van het totale wormmanagement.

The post Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar? first appeared on De Mestonderzoekshop.