resistentie - De Mestonderzoekshop

Resistentie tegen wormmiddelen: hoe ontstaat het en wat kun je doen?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 16:29:47 +0000

Resistentie tegen ontwormmiddelen is een van de belangrijkste redenen om wormmiddelen bij paarden zo gericht mogelijk te gebruiken.

Maar wat betekent resistentie eigenlijk?

Niet het paard wordt resistent tegen een wormmiddel. Het zijn de wormen die steeds minder gevoelig kunnen worden voor een werkzame stof.

In feite is dat gewoon evolutie. De wormen die een behandeling overleven, krijgen de kans zich voort te planten en hun eigenschappen door te geven.

Als dat proces zich vaak genoeg herhaalt, neemt resistentie toe. Dat kan langzaam gaan, maar soms ook verrassend snel.

Resistentie kun je daarom niet volledig voorkomen. Je kunt er wel voor zorgen dat het zo langzaam mogelijk ontstaat door ontwormmiddelen gericht en zorgvuldig te gebruiken.

Hoe ontstaat resistentie?

Binnen een wormpopulatie zijn niet alle wormen hetzelfde.

Sommige wormen hebben eigenschappen waardoor ze een bepaald ontwormmiddel beter overleven dan andere wormen.

Wanneer je het paard behandelt:

worden vooral de gevoelige wormen gedood;
kunnen minder gevoelige of resistente wormen overleven;
deze wormen kunnen zich vervolgens voortplanten;
hun nakomelingen kunnen dezelfde eigenschappen erven.

Wanneer dit zich steeds opnieuw herhaalt, wordt het aandeel resistente wormen in de populatie steeds groter.

Het ontwormmiddel zorgt dus niet dat een worm tijdens zijn leven resistent wordt. De behandeling zorgt ervoor dat de wormen die het middel beter kunnen overleven een steeds groter aandeel van de populatie gaan vormen.

Iedere behandeling veroorzaakt selectiedruk

Dat betekent niet dat ontwormen verkeerd is.

Wanneer een paard behandeling nodig heeft, moet het behandeld kunnen worden met een middel dat werkzaam is tegen de betreffende parasiet.

Maar iedere keer dat een wormpopulatie met een ontwormmiddel in aanraking komt, ontstaat selectiedruk.

Hoe vaker wormen worden blootgesteld aan een werkzame stof, hoe vaker de gevoelige wormen uit de populatie worden verwijderd en resistente wormen een voordeel krijgen.

Daarom is het niet de bedoeling om zo vaak mogelijk te ontwormen, maar om alleen te behandelen wanneer daar een goede reden voor is.

Waarom zijn onbehandelde wormen juist belangrijk?

Dit klinkt misschien tegenstrijdig, maar voor het vertragen van resistentie is het belangrijk dat niet álle wormen voortdurend aan een ontwormmiddel worden blootgesteld.

Het deel van de wormpopulatie dat niet met het middel in contact komt, noemen we refugia.

Dat kunnen bijvoorbeeld zijn:

wormen in paarden die op dat moment niet worden behandeld;
eitjes en larven op de weide die niet aan het wormmiddel zijn blootgesteld;
parasietstadia in het paard die door het gebruikte middel niet worden bereikt.

Deze onbehandelde populatie bevat veel wormen die nog gewoon gevoelig zijn voor het ontwormmiddel.

Wanneer resistente wormen na behandeling overleven, kunnen hun nakomelingen zich mengen met de veel grotere populatie gevoelige wormen uit refugia. Daardoor verspreidt resistentie zich minder snel door de totale wormpopulatie.

Een wormvrije paardenpopulatie nastreven is vanuit resistentieoogpunt daarom juist niet wenselijk.

Waarom mestonderzoek helpt

Bij volwassen paarden scheidt een relatief klein deel van de paarden vaak een groot deel van de bloedwormeitjes uit.

Met regelmatig mestonderzoek kun je herkennen welke paarden veel eitjes uitscheiden en welke paarden herhaaldelijk weinig uitscheiden.

Daardoor hoef je niet automatisch ieder paard op hetzelfde moment te behandelen.

Een paard met een lage bloedworm-EPG hoeft op basis van die uitslag niet automatisch te worden ontwormd. Daarmee voorkom je een behandeling die mogelijk niet nodig is én blijven gevoelige wormen in refugia aanwezig.

Bij jonge paarden en bij andere parasieten, zoals spoelworm, werkt wormmanagement anders. Mestonderzoek is dus een hulpmiddel binnen het totale wormmanagement en geen universele regel om wel of niet te behandelen.

Gebruik het juiste middel voor de juiste parasiet

Niet ieder wormmiddel werkt tegen iedere parasiet.

Bovendien verschilt de resistentieproblematiek per wormsoort en per groep werkzame stoffen.

Zo is bij kleine bloedworm al zeer veel resistentie bekend tegen verschillende oudere wormmiddelen en is inmiddels ook resistentie tegen middelen uit de groep van ivermectine en moxidectine aangetoond.

Bij spoelworm (Parascaris) komt juist veel resistentie voor tegen ivermectine en moxidectine.

Daarom heeft het weinig zin om simpelweg steeds een ‘breed’ middel te gebruiken in de hoop daarmee alles te bestrijden.

De vraag moet eerst zijn:

Welke parasiet willen we behandelen en welk middel is daar naar verwachting nog voldoende werkzaam tegen?

Wisselen van wormmiddel voorkomt resistentie niet automatisch

Soms wordt geadviseerd om ieder jaar of iedere behandeling een andere werkzame stof te gebruiken om resistentie te voorkomen.

Zo eenvoudig werkt het niet.

Zomaar afwisselen tussen wormmiddelen voorkomt de selectie van resistente wormen niet. Je kunt daarmee zelfs verschillende groepen middelen onnodig aan selectiedruk blootstellen.

Het doel is daarom niet zo veel mogelijk afwisselen, maar:

alleen behandelen als daar aanleiding voor is;
een middel kiezen dat past bij de parasiet die je wilt behandelen;
het middel correct doseren;
controleren of het middel daadwerkelijk voldoende heeft gewerkt.

Doseer voldoende

Een ontwormmiddel moet worden toegediend in de juiste dosering voor het gewicht van het paard.

Onderdoseren is ongewenst. Wormen worden dan aan een concentratie van het middel blootgesteld die mogelijk onvoldoende is om ze te doden, waardoor minder gevoelige wormen een selectievoordeel kunnen krijgen.

Schat het gewicht daarom niet bewust te laag in en zorg dat het paard de volledige voorgeschreven dosis daadwerkelijk binnenkrijgt. Als je in de gelegenheid bent een paard te wegen, is dat ideaal.

Een belangrijk aspect hierbij is dat paarden niet altijd gemakkelijk zijn met het toedienen van een wormspuit. Controleer altijd of al het wormmiddel wordt doorgeslikt. Als er toch een deel wordt uitgespuugd, bestaat het risico dat er ondergedoseerd is.

Controleer of een wormmiddel nog werkt

Dat een paard een wormkuur heeft gekregen, betekent niet automatisch dat de behandeling ook voldoende effectief is geweest.

Bij wormen waarvan de eitjes met kwantitatief mestonderzoek kunnen worden gevolgd, kan dit worden gecontroleerd met een Faecal Egg Count Reduction Test (FECRT), ook wel WormEi Reductie Test (WERT) genoemd.

Daarbij vergelijk je het aantal wormeitjes vóór behandeling met het aantal na behandeling. We spreken van effectief, als minimaal 95% van de EPG is gereduceerd.

Blijkt de daling kleiner dan verwacht (<95%), dan kan dat aanleiding zijn om verder te onderzoeken of er sprake is van verminderde werkzaamheid of resistentie.

Een onvoldoende reductie kan ook andere oorzaken hebben, bijvoorbeeld een verkeerde dosering of een deel van de wormpasta dat niet is opgenomen. Voor een betrouwbare beoordeling van resistentie op bedrijfsniveau zijn daarom meerdere paarden en een goede onderzoeksopzet nodig.

Lees ook dit artikel: Equest en Equest Pramox: hoe zit het met resistentie?

Resistentie is inmiddels een serieus probleem

Resistentie bij paardenwormen is geen theoretisch toekomstprobleem.

Bij kleine bloedworm is resistentie tegen benzimidazolen wereldwijd zeer algemeen en komt ook resistentie tegen pyrantel veel voor. De afgelopen jaren is bovendien daadwerkelijke resistentie tegen macrocyclische lactonen, waaronder ivermectine en moxidectine, beschreven.

Ook bij spoelworm is resistentie tegen verschillende ontwormmiddelen bekend.

Dat is extra belangrijk omdat er al tientallen jaren geen nieuwe groep ontwormmiddelen voor paarden beschikbaar is gekomen.

We moeten dus zorgvuldig omgaan met de middelen die nog werkzaam zijn.

Wat kun je zelf doen?

Verantwoord wormmanagement draait daarom niet om zo weinig mogelijk behandelen en ook niet om zo veel mogelijk behandelen.

Het draait om zo gericht mogelijk behandelen.

Dat betekent:

Gebruik mestonderzoek om te bepalen wat er speelt.
Behandel niet automatisch alle volwassen paarden volgens hetzelfde vaste schema.
Kies een middel dat past bij de parasiet die behandeld moet worden.
Doseer correct en zorg dat het paard alles binnenkrijgt.
Controleer de werkzaamheid met een FECRT/WERT wanneer dat relevant is.
Verlaag met goed weide- en stalmanagement de infectiedruk, zodat minder behandelingen nodig zijn.
Laat voldoende refugia bestaan om de selectie van resistentie te vertragen.

Het doel is niet om ieder wormeitje uit de paardenpopulatie te verwijderen.

Het doel is om worminfecties zo te beheersen dat de gezondheid van paarden beschermd wordt, terwijl we de beschikbare ontwormmiddelen zo lang mogelijk werkzaam houden; wormmanagement

Wetenschappelijke onderbouwing

Kaplan RM, Nielsen MK. Anthelmintic resistance in equine nematodes: Current status and emerging trends. International Journal for Parasitology: Drugs and Drug Resistance. 2022;20:76–88.

Leathwick DM, Sauermann CW, Nielsen MK. Managing anthelmintic resistance in cyathostomin parasites: Investigating the benefits of refugia-based strategies. International Journal for Parasitology: Drugs and Drug Resistance. 2019;10:118–124. DOI: 10.1016/j.ijpddr.2019.08.008.

Rendle D, et al. Equine parasite control: BEVA primary care clinical guidelines. Equine Veterinary Journal. 2024.

Lees ook dit artikel: Weidemanagement en worminfecties: wat kun je preventief doen?

Lees ook dit artikel: Stalhygiëne en worminfecties: wat kun je preventief doen?

Lees ook dit artikel: Wat betekent een EPG-waarde bij mestonderzoek?

The post Resistentie tegen wormmiddelen: hoe ontstaat het en wat kun je doen? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Wetenschappelijk onderzoek resistentie Equest en Equest Pramox

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 08:55:28 +0000

Equest en Equest Pramox bevatten beide moxidectine. Dit is een belangrijk ontwormmiddel, onder andere omdat het ook werkt tegen ingekapselde larven van kleine bloedworm.

Juist daarom is het verstandig om moxidectine alleen te gebruiken wanneer daar een goede reden voor is.

Waarom niet te vaak gebruiken?

Hoe vaker wormen met hetzelfde ontwormmiddel in aanraking komen, hoe groter de kans dat wormen overblijven die minder gevoelig zijn voor dat middel.

Die wormen kunnen zich vervolgens verder voortplanten. Zo kan langzaam resistentie ontstaan.

Daarom is het niet verstandig om Equest of Equest Pramox automatisch ieder jaar als vaste kuur te gebruiken wanneer een andere behandeling of helemaal niet behandelen ook mogelijk is.

HippoSupport signaleerde dit probleem al vroeg

HippoSupport heeft zelf een gecontroleerde praktijkstudie opgezet en uitgevoerd naar de werkingsduur van moxidectine. Het initiatief hiervoor ontstond vanuit de dagelijkse praktijk van het mestonderzoek.

In deze studie werd aangetoond dat na behandeling met moxidectine eerder opnieuw bloedwormeitjes konden worden gevonden dan op basis van de toen gehanteerde werkingsduur van dertien weken mocht worden verwacht.[1]

Daarmee liet HippoSupport al vroeg zien dat de werking van moxidectine in de praktijk korter kon zijn dan werd aangenomen. Dat was op dat moment nog niet hetzelfde als bewezen resistentie, maar wel een belangrijk waarschuwingssignaal.

Later is dit probleem in bredere onderzoeken verder onderzocht. Ook daar werd een verkorte periode tot hernieuwde ei-uitscheiding gevonden en inmiddels is daadwerkelijke resistentie tegen moxidectine bij kleine bloedworm aangetoond.[2][3]

Wat betekent dit voor het gebruik van Equest en Equest Pramox?

Gebruik moxidectine vooral wanneer je het daadwerkelijk nodig hebt.

Vraag jezelf samen met de dierenarts af:

welke parasiet wil je behandelen?
is daarvoor moxidectine nodig?
kan een ander middel volstaan?
is behandelen op dit moment überhaupt nodig?

Heb je een aantoonbare bloedworminfectie behandeld, controleer dan met een FECRT/WERT of de kuur voldoende heeft gewerkt.

Ga er ook niet automatisch vanuit dat een behandeling met moxidectine dertien weken voorkomt dat opnieuw eitjes worden uitgescheiden. Die periode kan in de praktijk aanzienlijk korter zijn.

Equest Pramox is niet automatisch ‘de najaarskuur’

Equest Pramox is een breed werkend combinatiepreparaat. Dat kan nuttig zijn wanneer je juist meerdere parasitaire risico’s tegelijk wilt aanpakken.

Maar breed behandelen is niet automatisch beter.

Hoe gerichter we ontwormmiddelen gebruiken, hoe kleiner de onnodige blootstelling van wormen aan deze middelen en hoe groter de kans dat belangrijke middelen zoals moxidectine ook in de toekomst werkzaam blijven.

De belangrijkste boodschap is dus niet:

“Gebruik geen Equest of Equest Pramox.”

Maar:

“Gebruik moxidectine gericht en alleen wanneer daar een goede reden voor is.”

Wetenschappelijke onderbouwing

[1] Bijl S, Verbree R. Kwalitatief exploratief onderzoek naar de Egg Reappearance Period (ERP) van moxidectine in een gecontroleerde praktijksituatie. Tijdschrift voor Diergeneeskunde. 2019;144(11).

[2] Geurden T, van Doorn DCK, Claerebout E, Kooyman FNJ, De Keersmaecker S, Vercruysse J, et al. Decreased strongyle egg re-appearance period after treatment with ivermectin and moxidectin in horses in Belgium, Italy and The Netherlands. Veterinary Parasitology. 2014;204(3–4):291–296. DOI: 10.1016/j.vetpar.2014.04.013.

[3] Bull KE, et al. The first report of macrocyclic lactone resistant cyathostomins in the UK. International Journal for Parasitology: Drugs and Drug Resistance. 2023;21:125–130.

Lees ook dit artikel: Najaarskuur: waarom toch ontwormen als mestonderzoek geen aanleiding geeft?

Zie ook de instructie: Hoe bereken ik de FECRT of WERT?

The post Wetenschappelijk onderzoek resistentie Equest en Equest Pramox first appeared on De Mestonderzoekshop.

Waarom doe je mestonderzoek?

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 13:56:26 +0000

Mestonderzoek geeft je informatie over de uitscheiding van bepaalde wormeitjes en larven door je paard. Daarmee is het een belangrijk hulpmiddel om wormmanagement niet alleen op een vast schema of op aannames te baseren, maar op informatie over wat er daadwerkelijk wordt aangetroffen.

Het doel is daarbij niet om ieder paard voortdurend volledig vrij van wormen te houden. Het gaat erom parasitaire infecties verantwoord te beheersen, ziekte te helpen voorkomen en ontwormmiddelen zo gericht mogelijk te gebruiken.

Niet ieder paard scheidt evenveel wormeitjes uit

Paarden verschillen sterk in de hoeveelheid wormeitjes die ze uitscheiden. Binnen een groep is vaak een relatief klein deel van de volwassen paarden verantwoordelijk voor een groot deel van de besmetting van de weide.

Door regelmatig mestonderzoek uit te voeren, kun je leren hoe een individueel paard zich over langere tijd gedraagt. Sommige volwassen paarden blijken doorgaans weinig eitjes uit te scheiden, terwijl andere paarden herhaaldelijk hogere waarden laten zien.

Dat is relevante informatie voor het wormmanagement van zowel het individuele paard als de groep waarin het leeft.

Gerichter omgaan met ontwormen

Vroeger was het gebruikelijk om paarden volgens een vast schema meerdere keren per jaar te ontwormen. Dat wordt tegenwoordig niet meer gezien als een goede standaardaanpak voor volwassen paarden.

Onnodig gebruik van ontwormmiddelen verhoogt de selectiedruk op wormpopulaties en draagt daarmee bij aan de ontwikkeling van resistentie. Resistentie betekent dat wormen minder gevoelig of ongevoelig worden voor een middel dat eerder wel werkzaam was.

Mestonderzoek helpt om bij bepaalde wormsoorten onderscheid te maken tussen paarden die weinig en paarden die veel eitjes uitscheiden. Die informatie kan worden meegenomen bij de beslissing of behandeling nodig is.

Mestonderzoek vervangt daarbij niet alle andere vormen van parasietencontrole. Niet iedere relevante parasiet of ontwikkelingsfase is betrouwbaar met een standaard wormeitelling aantoonbaar.

Minder behandelen is niet hetzelfde als nooit behandelen

Gericht wormmanagement betekent niet: zo min mogelijk ontwormen tegen elke prijs.

Het betekent dat je probeert niet onnodig te behandelen, maar wel te behandelen wanneer daar een goede reden voor is.

Daarbij spelen meer factoren mee dan alleen de uitslag van één mestonderzoek, bijvoorbeeld:

de leeftijd van het paard;
eerdere uitslagen;
de parasiet waarop wordt onderzocht;
het seizoen;
de leef- en weideomstandigheden;
eerdere behandelingen;
het besmettingsrisico binnen de groep;
eventuele ziekteverschijnselen.

Bij jonge paarden gelden bovendien andere aandachtspunten dan bij volwassen paarden.

Inzicht krijgen in de ei-uitscheiding van je paard

Een enkele mestuitslag is een momentopname. Herhaald onderzoek levert veel meer informatie op.

Door uitslagen over langere tijd te bewaren en te vergelijken, kun je bijvoorbeeld zien:

of een paard doorgaans weinig of juist veel strongyliden-eitjes uitscheidt;
of de ei-uitscheiding in de loop van het seizoen verandert;
of een eerder lage uitscheiding duidelijk toeneemt;
hoe individuele paarden binnen dezelfde groep van elkaar verschillen.

Daarmee bouw je een historie op die helpt om toekomstige uitslagen beter in context te plaatsen.

Een EPG-waarde is daarbij nadrukkelijk geen directe maat voor het aantal wormen in het paard of voor de ernst van eventuele ziekte. De waarde geeft aan hoeveel eitjes met de gebruikte methode in het onderzochte mestmonster zijn aangetoond.

Lees ook het artikel: Wat betekent een EPG-waarde? →

De besmetting van de weide beperken

Wormeitjes die met de mest worden uitgescheiden kunnen op de weide terechtkomen. Bij strongyliden ontwikkelen zich daar onder geschikte omstandigheden infectieuze larven die later tijdens het grazen weer door paarden kunnen worden opgenomen.

Paarden die veel eitjes uitscheiden leveren daardoor een grotere bijdrage aan de besmetting van de leefomgeving dan paarden die weinig eitjes uitscheiden.

Mestonderzoek geeft daarom niet alleen informatie over het individuele paard, maar kan ook helpen bij het beoordelen en sturen van het wormmanagement van een hele groep.

Daarbij blijft goed weidemanagement belangrijk. Denk bijvoorbeeld aan mest verwijderen, een passende bezettingsgraad en andere maatregelen die de blootstelling aan infectieuze larven kunnen verminderen.

Controleren of een ontwormmiddel nog werkt

Mestonderzoek kan ook worden gebruikt om de werkzaamheid van een ontwormmiddel te beoordelen.

Daarvoor wordt een fecal egg count reduction test (FECRT) uitgevoerd: een wormeitelling vóór de behandeling wordt volgens een vast protocol vergeleken met een telling na de behandeling.

Zo kan worden onderzocht hoeveel de ei-uitscheiding na behandeling is afgenomen. Dit is belangrijk omdat resistentie tegen verschillende ontwormmiddelen voorkomt en de werkzaamheid per paardenpopulatie kan verschillen.

Een betrouwbare resistentietest vraagt wel om een geschikte onderzoeksmethode, correcte timing en een zorgvuldige interpretatie.

Mestonderzoek geeft informatie, geen volledige zekerheid

Een belangrijk onderdeel van verantwoord gebruik van mestonderzoek is weten wat het onderzoek niet vertelt.

Een standaard wormeitelling kan bijvoorbeeld geen ingekapselde larven van kleine bloedworm aantonen. Lintwormeitjes worden onregelmatig uitgescheiden en aarsworm wordt beter met een andere onderzoeksmethode onderzocht.

Ook betekent een negatieve wormeitelling niet automatisch dat een paard geen parasieten heeft.

Mestonderzoek is daarom geen losstaande garantie dat alles in orde is, maar één van de hulpmiddelen binnen goed wormmanagement.

Zelf grip krijgen op wormmanagement

Wanneer je zelf mestonderzoek uitvoert, kun je op momenten die voor jouw paarden relevant zijn onderzoek doen en de uitslagen door de tijd heen volgen.

Dat geeft inzicht, maar vraagt ook om een betrouwbare werkwijze. Een kleine fout bij monstername, afwegen, mengen, vullen, microscopisch beoordelen of tellen kan invloed hebben op de uitslag.

Daarom combineren we bij De Mestonderzoekshop materialen, kennis, instructie en cursussen. Zo kun je niet alleen zelf een telling uitvoeren, maar ook beter begrijpen wat je hebt onderzocht en wat de uitslag wel en niet betekent.

Bekijk instructies & handleidingen →

Bekijk het cursusaanbod →

Bekijk materialen voor mestonderzoek →

The post Waarom doe je mestonderzoek? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Aarsworm bij paarden: jeuk rond de staart en hoe je hem aantoont

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 11:51:10 +0000

De aarsworm (Oxyuris equi), in de volksmond ook wel aarsmade genoemd, is een parasiet die vooral bekendstaat om jeuk rond de anus en staartwortel.

De infectie veroorzaakt meestal geen ernstige ziekte, maar kan voor het paard wel bijzonder hinderlijk zijn. Door de jeuk gaat het paard schuren. Daardoor kunnen haren afbreken en wondjes ontstaan.

Tijdens het genezen kunnen die wondjes opnieuw jeuk veroorzaken, waardoor het paard weer gaat schuren. Zo kan een vicieuze cirkel van jeuk en schuren ontstaan. Uiteindelijk kan het schuren zelfs een gewoonte worden, terwijl de oorspronkelijke aarsworminfectie inmiddels al verdwenen is.

Aarsworm verschilt bovendien op een belangrijk punt van veel andere wormsoorten: de eitjes worden niet gewoon met de mest uitgescheiden.

Hoe leeft de aarsworm?

Volwassen aarswormen bevinden zich in het achterste deel van het darmkanaal.

De vrouwelijke worm trekt vanuit de endeldarm naar buiten, vooral wanneer het paard rust of slaapt, en legt haar eitjes in een kleverige substantie op de huid rond de anus.

Dat is een belangrijk verschil met veel andere darmparasieten. Die leggen hun eitjes in de darm, waarna de eitjes met de mest naar buiten komen. Bij aarsworm worden de eitjes juist buiten het lichaam rond de anus afgezet.

De eitjes ontwikkelen zich daar verder. Het paard kan vervolgens opnieuw besmet raken door infectieuze eitjes uit de omgeving op te nemen.

Soms kun je een infectie met het blote oog zien

Doordat de eitjes rond de anus worden afgezet, kun je een aarsworminfectie soms al vermoeden door onder de staart te kijken.

Als het paard dat veilig toelaat, kun je rond de anus soms gelig-witte, kleverige strepen of korstjes zien. Daarin kunnen de aarswormeitjes aanwezig zijn.

Ook kun je soms een volwassen vrouwelijke aarsworm rond de anus of in de mest aantreffen.

Wat je met het blote oog ziet kan dus een duidelijke aanwijzing zijn, maar wanneer je de infectie wilt bevestigen is een specifieke onderzoeksmethode geschikter.

Welke klachten zie je?

Het meest kenmerkende verschijnsel is schuren van de staart en achterhand.

Je kunt bijvoorbeeld zien:

veelvuldig schuren met de achterhand;
afgebroken of kale haren aan de staartwortel;
geïrriteerde of beschadigde huid;
gelig-witte of kleverige resten rond de anus;
onrust of duidelijke irritatie.

Staartschuren betekent overigens niet automatisch dat een paard aarsworm heeft. Ook huidproblemen, insecten, mijten, allergieën en andere oorzaken kunnen jeuk veroorzaken.

En andersom geldt: blijft een paard schuren nadat een aarsworminfectie is behandeld, dan betekent dat niet automatisch dat de infectie nog aanwezig is. De beschadigde en genezende huid kan blijven jeuken en het schuren kan inmiddels een gewoonte zijn geworden.

Waarom vind je aarsworm vaak niet met gewoon mestonderzoek?

Omdat de vrouwelijke worm haar eitjes rond de anus afzet, komen deze niet op dezelfde manier met de mest mee als bijvoorbeeld bloedworm- of spoelwormeitjes.

In een gewoon mestmonster kunnen soms toevallig aarswormeitjes worden gevonden, maar daarop kun je niet vertrouwen.

Een negatieve standaard mesttelling sluit aarsworm daarom niet uit.

Hoe onderzoek je op aarsworm?

De meest geschikte methode is de cellotape-test.

Daarbij wordt een stukje doorzichtig plakband tegen de huid rond de anus gedrukt. Eventueel aanwezige eitjes blijven aan het plakband kleven en kunnen daarna onder de microscoop worden bekeken.

Doe dit bij voorkeur voordat de huid rond de anus is schoongemaakt en voordat zoveel mogelijk van het materiaal door schuren verdwenen is.

De cellotape-test sluit daarmee rechtstreeks aan op de bijzondere manier waarop de aarsworm zijn eitjes afzet.

De omgeving speelt een belangrijke rol

De kleverige massa met eitjes kan rond de anus achterblijven, maar door het schuren komen eitjes ook op allerlei plaatsen in de omgeving terecht.

Denk bijvoorbeeld aan:

stalwanden;
deuren;
hekken en palen;
voer- en drinkbakken;
poetsplaatsen;
andere oppervlakken waar het paard met de achterhand tegenaan schuurt.

Andere paarden kunnen daar vervolgens weer infectieuze eitjes opnemen.

Hygiëne hoort daarom bij de aanpak

Bij een aangetoonde aarsworminfectie is alleen behandelen van het paard niet voldoende.

Het is ook verstandig om:

de huid rond de anus voorzichtig schoon te houden;
plaatsen waar het paard schuurt goed te reinigen;
voer- en drinkbakken schoon te houden;
mest regelmatig te verwijderen;
besmet vuil niet langdurig op oppervlakken te laten zitten.

Vooral mechanisch schoonmaken is hierbij belangrijk: je wilt de kleverige resten met eitjes daadwerkelijk verwijderen.

Niet ieder wormmiddel werkt even betrouwbaar

Aarsworm kan met verschillende wormmiddelen worden behandeld, maar de werkzaamheid is niet altijd even voorspelbaar.

Er zijn situaties bekend waarin bijvoorbeeld ivermectine of moxidectine onvoldoende werkzaam bleek. Bij een aangetoonde of steeds terugkerende infectie is het daarom verstandig met de dierenarts te bespreken welk middel passend is.

Lees ook dit artikel: Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Blijven schuren betekent niet automatisch dat de aarsworm terug is

Dit is bij aarsworm een belangrijk praktisch punt.

De oorspronkelijke jeuk veroorzaakt schuren. Door het schuren raakt de huid beschadigd. Tijdens het herstel kan die huid opnieuw jeuken, waarna het paard weer gaat schuren.

Zo kan de oorspronkelijke aarsworminfectie al verdwenen zijn terwijl het jeuk-schuurgedrag blijft bestaan.

Wanneer een paard na behandeling blijft schuren, is steeds opnieuw ontwormen daarom niet automatisch de juiste reactie.

Kijk opnieuw of er aanwijzingen voor aarsworm zijn en houd ook rekening met:

beschadigde of genezende huid;
andere oorzaken van jeuk;
herbesmetting vanuit de omgeving;
onvoldoende werkzaamheid van de behandeling;
aangeleerd schuurgedrag.

Bij twijfel kan opnieuw een cellotape-test worden gedaan.

Aarsworm is vooral hinderlijk

Aarsworm verschilt daarmee behoorlijk van parasieten zoals bloedworm of spoelworm.

Het belangrijkste probleem is meestal jeuk en de gevolgen van het schuren, niet ernstige schade aan het maagdarmkanaal.

De praktische aanpak is daarom:

kijk onder de staart wanneer het paard veel schuurt;
gebruik bij verdenking een cellotape-test in plaats van alleen een gewoon mestonderzoek;
behandel gericht wanneer daar aanleiding voor is;
neem ook de omgeving en hygiëne mee;
ga er niet automatisch vanuit dat aanhoudend schuren betekent dat de infectie nog aanwezig is.

Lees ook dit artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Lees ook dit artikel: Wat betekent het als je geen wormeitjes vindt?

In het onderstaande filmpje zie je een aarsworm die eitjes legt rond de anus van het paard.

The post Aarsworm bij paarden: jeuk rond de staart en hoe je hem aantoont first appeared on De Mestonderzoekshop.