Parasieten - De Mestonderzoekshop

Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Richard Verbree — Wed, 09 Jun 2021 13:14:25 +0000

Niet iedere parasiet bij het paard is met dezelfde vorm van mestonderzoek aantoonbaar. Dat is belangrijk om te begrijpen, omdat een negatieve uitslag alleen iets zegt over de parasieten en ontwikkelingsstadia die met de gebruikte methode aantoonbaar zijn.

Een paard kan dus een negatieve standaard wormeitelling hebben en toch een parasitaire infectie hebben die met die methode niet, nog niet of onvoldoende betrouwbaar wordt gevonden.

Bloedwormen

Bij een standaard mestonderzoek volgens de McMaster-methode worden de eitjes van strongyliden geteld. Hieronder vallen zowel de grote als de kleine bloedwormen.

De eitjes van grote en kleine bloedwormen lijken microscopisch sterk op elkaar. Met een gewone wormeitelling kun je daarom wel bepalen hoeveel strongyliden-eitjes het paard uitscheidt, maar niet betrouwbaar vaststellen van welke soort bloedworm deze afkomstig zijn.

Ook de ingekapselde larven van kleine bloedworm zijn met een gewone mesttelling niet aantoonbaar. Deze larven bevinden zich in de darmwand en zijn nog niet volwassen. Ze leggen dus geen eitjes die in de mest teruggevonden kunnen worden.

Een lage of negatieve wormeitelling sluit de aanwezigheid van ingekapselde kleine bloedworm daarom niet uit.

Spoelworm

Spoelwormeitjes (Parascaris spp.) zijn goed herkenbaar en kunnen met een standaard mestonderzoek worden aangetoond.

Spoelworm is vooral belangrijk bij veulens en jonge paarden. Bij volwassen paarden komt een relevante spoelworminfectie veel minder vaak voor.

Een belangrijke beperking is dat een besmetting niet direct na infectie in de mest zichtbaar wordt. De opgenomen larven moeten zich eerst ontwikkelen en door het lichaam migreren voordat volwassen wormen eitjes gaan produceren.

Het kan tot ongeveer 12 weken duren voordat spoelwormeitjes in de mest aantoonbaar worden.

Een negatieve mestuitslag bij een jong paard sluit een recente spoelworminfectie dus niet uit.

Veulenworm

Ook eitjes van veulenworm (Strongyloides westeri) kunnen in mest worden aangetroffen.

Deze parasiet is vooral relevant bij jonge veulens. Naarmate paarden ouder worden neemt het belang van deze parasiet sterk af.

Bij de interpretatie van een bevinding is de leeftijd van het paard daarom essentieel.

Lintworm

Lintwormeitjes kunnen in de mest worden aangetroffen, maar een gewone McMaster-telling is niet betrouwbaar genoeg om een lintworminfectie uit te sluiten.

Lintwormeitjes worden onregelmatig en niet gelijkmatig met de mest uitgescheiden. Daardoor kun je bij een besmet paard toevallig een monster onderzoeken waarin geen eitjes aanwezig zijn.

Vind je lintwormeitjes, dan weet je dat er een lintworminfectie aanwezig is.

Vind je géén lintwormeitjes, dan kun je daaruit niet concluderen dat het paard geen lintworm heeft.

Wil je meer zekerheid over een mogelijke lintworminfectie, dan kan de EquiSal Lintworm test worden gebruikt. Dit is een speekseltest waarmee op basis van de antistofrespons een inschatting van de lintwormbelasting wordt gemaakt.

Aarsworm

Een standaard mestonderzoek is geen betrouwbare methode om aarsworm (Oxyuris equi) aan te tonen.

De vrouwelijke aarsworm legt haar eitjes namelijk niet in de darm, maar rondom de anus. Daar worden de karakteristieke kleverige eipakketten afgezet.

Bij verdenking op aarsworm is daarom een plakband- of cellotapetest veel geschikter. Daarmee kan materiaal rond de anus microscopisch op aarswormeitjes worden onderzocht.

Een negatieve McMaster-telling zegt bij verdenking op aarsworm dus vrijwel niets.

Longworm

Bij longworm (Dictyocaulus arnfieldi) wordt niet gezocht naar de gebruikelijke wormeitjes die bij een McMaster-onderzoek worden geteld.

Voor longwormonderzoek wordt de Baermann-methode gebruikt. Daarbij wordt onderzocht of longwormlarven in de mest aanwezig zijn.

Longworm verdient vooral aandacht bij paarden die samenleven of weiden met ezels. Ezels kunnen longworminfecties dragen zonder duidelijke klachten te vertonen en vormen daardoor een belangrijke besmettingsbron voor paarden.

Leverbot

Voor leverbot (Fasciola hepatica) is een gewone McMaster-telling niet geschikt.

Leverboteitjes zijn relatief zwaar en gedragen zich daardoor anders dan de wormeitjes die bij een flotatiemethode naar boven worden gebracht.

Voor leverbotonderzoek wordt daarom een sedimentatiemethode, zoals de gemodificeerde Dorsman-methode, gebruikt.

Ook hierbij geldt dat de keuze van de onderzoeksmethode moet aansluiten op de parasiet die je wilt aantonen.

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

Paardenhorzel

Bij de paardenhorzel (Gasterophilus spp.) speelt microscopisch mestonderzoek eigenlijk geen rol.

De volwassen horzel zet in de zomer en het najaar kleine gele eitjes op de haren van het paard af. Deze eitjes zijn gewoon met het blote oog zichtbaar.

Nadat het paard de larven heeft opgenomen, ontwikkelen deze zich verder in het lichaam en uiteindelijk in het maag-darmkanaal. Tijdens die periode gebeurt er niets wat met een gewone mesttelling betrouwbaar aantoonbaar is.

In het voorjaar verlaten de volgroeide larven het paard en kunnen ze zichtbaar met de mest meekomen. Ook daarvoor heb je geen microscoop nodig.

Bij paardenhorzels geldt daarom vooral: kijken.

Zie je in de zomer of het najaar de kenmerkende gele horzeleitjes op de vacht, dan weet je dat het paard aan paardenhorzels is blootgesteld. Dat is aanleiding om de horzellarven na afloop van het vliegseizoen, doorgaans na de eerste nachtvorst, mee te nemen in de behandeling.

Niet iedere infectie is meteen aantoonbaar

Een belangrijke beperking van mestonderzoek is dat parasieten alleen kunnen worden gevonden wanneer er op het moment van onderzoek een stadium aanwezig is dat:

via de mest wordt uitgescheiden;
in het onderzochte monster terechtkomt;
met de gekozen onderzoeksmethode aantoonbaar is.

Dat verklaart bijvoorbeeld waarom:

ingekapselde larven van kleine bloedworm niet zichtbaar zijn: ze leggen nog geen eitjes;
een jonge spoelworminfectie nog weken onzichtbaar kan blijven;
een lintworminfectie ondanks een negatieve mesttelling aanwezig kan zijn;
aarsworm met een gewone mesttelling gemakkelijk wordt gemist;
voor longworm en leverbot andere onderzoeksmethoden nodig zijn.

Een negatieve uitslag betekent daarom nooit automatisch: dit paard heeft geen parasieten.

Overzicht

Parasiet	Standaard McMaster	Hoe onderzoek je erop?
Grote en kleine bloedworm	Ja	Strongyliden-eitelling; eitjes van grote en kleine bloedworm zijn niet betrouwbaar van elkaar te onderscheiden.
Ingekapselde kleine bloedworm	Nee	Larven leggen geen eitjes en zijn daardoor niet via een gewone mesttelling aantoonbaar.
Spoelworm	Ja	Eitelling; een vroege infectie kan nog niet aantoonbaar zijn.
Veulenworm	Ja	Eitjes kunnen in mest worden aangetoond; vooral relevant bij jonge veulens.
Lintworm	Soms, maar onvoldoende betrouwbaar om uit te sluiten	Mestonderzoek kan eitjes aantonen; EquiSal Lintworm test geeft meer zekerheid.
Aarsworm	Niet betrouwbaar	Plakband- of cellotapetest rond de anus.
Longworm	Nee	Baermann-methode voor larven.
Leverbot	Nee	Sedimentatiemethode, zoals gemodificeerde Dorsman.
Paardenhorzel	Nee	Gele eitjes op de vacht en later larven met het blote oog zichtbaar.

De onderzoeksvraag bepaalt de methode

De belangrijkste vraag is daarom niet alleen:

“Is het mestonderzoek positief of negatief?”

Maar:

“Waarop heb ik onderzocht, met welke methode en wat kan die methode wel en niet aantonen?”

Pas wanneer je dat weet, kun je een uitslag op de juiste manier interpreteren.

Dat is ook waarom verschillende vormen van mestonderzoek naast elkaar bestaan. Een McMaster-telling, Baermann-onderzoek, sedimentatieonderzoek en cellotapetest beantwoorden ieder een andere vraag.

Lees ook deze artikelen:

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

Wat betekent het als je geen wormeitjes vindt?

Bekijk instructies & handleidingen →

The post Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Minder ontwormen is beter voor de weide!

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 15:44:57 +0000

Ontwormmiddelen zijn bedoeld om wormen in het paard te bestrijden. Maar hun werking stopt niet altijd zodra het middel het paard weer verlaat. Na een behandeling kunnen resten van het ontwormmiddel via de mest op de weide terechtkomen.

Dat is een extra reden om niet vaker te ontwormen dan nodig is. Niet alleen vanwege het risico op resistentie, maar ook omdat ontwormmiddelen invloed kunnen hebben op het leven in en rond de mest, de bodem en uiteindelijk de grasmat.

Mest zit vol leven

Een mesthoop op de weide is veel meer dan alleen afval. Mestkevers, vliegenlarven, wormen en allerlei kleinere organismen leven in en rond de mest en helpen deze af te breken.

Dat is belangrijk. Door mest af te breken en te verplaatsen:

verdwijnt de mest sneller uit de weide;
komen voedingsstoffen weer beschikbaar voor bodem en planten;
blijft minder lang een plek liggen waar paarden niet graag grazen;
en wordt de mest steeds verder opgenomen in het natuurlijke kringloopproces van de weide.

Ook voor de ontwikkeling en verspreiding van wormeitjes en larven is wat er in de mest gebeurt van belang. Mestorganismen kunnen de mest uit elkaar halen, verplaatsen en deels in de bodem brengen. Daarmee veranderen ook de omstandigheden waarin wormeitjes en larven zich verder kunnen ontwikkelen. Hoe groot dat effect precies is, verschilt per situatie, maar een actief mestleven is dus onderdeel van het natuurlijke systeem op de weide.

Ontwormmiddelen kunnen dat systeem verstoren

Na een behandeling komen resten van sommige ontwormmiddelen via de mest naar buiten. Die resten kunnen ook invloed hebben op organismen waarvoor het middel helemaal niet bedoeld is.

Vooral bij sommige veelgebruikte werkzame stoffen is aangetoond dat mestkevers en andere mestbewonende organismen hierdoor kunnen worden geremd of gedood. Niet ieder ontwormmiddel heeft daarbij hetzelfde effect en ook de duur en sterkte van het effect verschillen.

Als minder mestorganismen actief zijn, kan mest langzamer worden afgebroken. Mest blijft dan langer op het land liggen en voedingsstoffen komen minder snel weer beschikbaar voor bodem en planten.

Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar op een paardenweide kan het zich opstapelen. Iedere mestplek die langer blijft liggen, is immers ook een plek waar paarden minder graag grazen en waar de natuurlijke verwerking van mest trager verloopt.

Ook de grasmat zelf kan worden beïnvloed

De invloed van ontwormmiddelen beperkt zich niet per definitie tot het mestleven.

In onderzoek bij schapen die met moxidectine waren behandeld, werd gekeken naar zaden die via de mest weer op het land terechtkwamen. Uit mest van behandelde dieren kwamen duidelijk minder zaailingen op dan uit mest van onbehandelde dieren.

Dat betekent niet dat iedere ontwormbehandeling bij een paard direct schade aan de grasmat veroorzaakt. Het onderzoek werd bij schapen uitgevoerd en betrof één werkzame stof. Wel laat het zien dat een ontwormmiddel na behandeling nog effecten kan hebben buiten het dier zelf.

De gevolgen van ontwormen kunnen dus verder reiken dan alleen de wormen die we willen bestrijden.

Ontwormen wanneer het nodig is

Dit betekent natuurlijk niet dat een paard dat behandeling nodig heeft niet ontwormd moet worden. Wel is het opnieuw een argument tegen routinematig behandelen zonder te weten of daar aanleiding voor is.

Mestonderzoek vormt de basis van gericht wormmanagement. Door regelmatig mestonderzoek te doen, kan worden bepaald of de uitslag aanleiding geeft tot behandeling. Zo voorkom je dat paarden onnodig een ontwormmiddel krijgen.

Er kunnen situaties zijn waarin andere relevante factoren reden geven voor aanvullend onderzoek of voor behandeling, ook wanneer gewoon mestonderzoek daar niet rechtstreeks aanleiding toe geeft. Maar ook dan hoort daar een inhoudelijke reden voor te zijn.

Gericht ontwormen betekent dus niet: zo weinig mogelijk ontwormen.

Het betekent: onderzoeken, beoordelen en alleen behandelen wanneer daar een goede aanleiding voor is.

Daarmee beperk je niet alleen de selectiedruk richting resistentie, maar ook de hoeveelheid ontwormmiddel die onnodig via de mest in de weide terechtkomt.

En daar profiteert uiteindelijk de hele weide van.

Wetenschappelijke achtergrond

Voor wie verder wil lezen, hieronder enkele onderzoeken waarop de informatie in dit artikel mede is gebaseerd.

Haseler et al. (2024) – Environmental impacts of equine parasiticide treatment: The UK perspective
Equine Veterinary Education, 36, 381–392.
Een recente overzichtsstudie specifiek gericht op de gevolgen van parasietenmiddelen bij paarden voor onder andere mestkevers, andere mestorganismen en het milieu.
DOI: 10.1111/eve.13944

Herd, Stinner & Purrington (1993) – Dung dispersal and grazing area following treatment of horses with a single dose of ivermectin
Veterinary Parasitology, 48, 229–240.
Onderzoek bij paarden waarin na behandeling met ivermectine een tragere afbraak en verspreiding van mest werd gevonden.
DOI: 10.1016/0304-4017(93)90158-J

Eichberg et al. (2016) – The Anthelmintic Ingredient Moxidectin Negatively Affects Seed Germination of Three Temperate Grassland Species
PLOS ONE, 11, e0166366.
Onderzoek naar de invloed van moxidectine op de kieming van verschillende plantensoorten van graslanden.
DOI: 10.1371/journal.pone.0166366

Dose-dependent in vivo effects of formulated moxidectin on seedling emergence of temperate grassland species (2023)
Science of the Total Environment, 905, 167152.
Vervolgonderzoek bij schapen waarbij onder andere gewoon struisgras (Agrostis capillaris) werd onderzocht. Ook na uitscheiding via de mest werden effecten op het opkomen van planten gevonden, waarbij het effect afhankelijk was van de hoeveelheid moxidectine in de mest.
DOI: 10.1016/j.scitotenv.2023.167152

Forbes & Scholtz (2024) – The impact of dung beetles on the free-living stages of ruminant parasites in faeces and their role as biological control agents in grazing livestock
Veterinary Parasitology, 110267.
Overzicht van wat bekend is over de invloed van mestkevers op wormeitjes en larven. De auteurs laten zien dat mestkevers deze ontwikkeling kunnen beïnvloeden, maar dat het effect sterk afhangt van onder andere keversoort, begraafdiepte en weersomstandigheden.
DOI: 10.1016/j.vetpar.2024.110267

The post Minder ontwormen is beter voor de weide! first appeared on De Mestonderzoekshop.

Kun je aan een paard zien of het wormen heeft?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 15:38:38 +0000

Niet met zekerheid.

Worminfecties kunnen verschillende klachten veroorzaken, maar die klachten zijn doorgaans a-specifiek. Vermageren, een doffe vacht, diarree, koliek of een verminderde conditie kunnen bij een worminfectie passen, maar kunnen net zo goed allerlei andere oorzaken hebben.

Aan de klachten alleen kun je daarom niet vaststellen dat een paard wormen heeft.

Dat betekent niet dat je er niets mee kunt. Wanneer je zelf mestonderzoek doet, kunnen dergelijke veranderingen juist een goede aanleiding zijn om tussentijds een extra mestonderzoek uit te voeren.

Vind je daarbij bijvoorbeeld een verhoogde uitscheiding van bloedwormeitjes of spoelwormeitjes, dan heb je extra informatie. Vind je niets dat de klachten verklaart, dan is dat eveneens waardevolle informatie en moet je verder kijken naar andere mogelijke oorzaken.

Een gezond ogend paard kan toch wormen hebben

Veel worminfecties verlopen zonder duidelijke klachten.

Dat geldt bijvoorbeeld voor kleine bloedworm. Een paard kan volwassen bloedwormen in de darm hebben en eitjes uitscheiden terwijl het:

goed op gewicht is;
een glanzende vacht heeft;
normaal eet;
goed presteert;
geen zichtbare darmklachten heeft.

Juist daarom is mestonderzoek nuttig. Je hoeft niet te wachten tot een paard zichtbaar ziek wordt voordat je informatie krijgt over de uitscheiding van wormeitjes.

Klachten zijn een aanleiding voor onderzoek, geen diagnose

Zie je een verandering bij je paard die bij een worminfectie zou kúnnen passen, dan hoef je niet meteen te ontwormen.

Wanneer je zelf mestonderzoek kunt uitvoeren, ligt het veel meer voor de hand om eerst te kijken wat er daadwerkelijk in de mest te vinden is.

Denk bijvoorbeeld aan:

onverklaarbaar gewichtsverlies;
een verminderde conditie;
veranderingen in de mest;
terugkerende diarree;
koliekachtige klachten;
verminderde groei bij een jong paard.

Een extra mestonderzoek kan dan helpen om te beoordelen of bijvoorbeeld bloedworm of spoelworm een rol zou kunnen spelen.

Houd daarbij wel rekening met de beperkingen van mestonderzoek. Niet iedere parasiet en niet ieder ontwikkelingsstadium is met een gewone mesttelling aantoonbaar.

Een uitslag waarbij geen wormeitjes worden gevonden sluit daarom niet iedere worminfectie uit.

Een mager paard heeft niet automatisch wormen

Het omgekeerde geldt net zo goed.

Een paard dat vermagert of een minder goede vacht heeft, hoeft helemaal geen belangrijk wormprobleem te hebben.

Andere mogelijke oorzaken zijn bijvoorbeeld:

gebitsproblemen;
onvoldoende of ongeschikte voeding;
maag-darmproblemen;
chronische ziekte;
pijn;
ouderdom;
problemen met opname of vertering van voedingsstoffen.

Een paard uitsluitend ontwormen omdat het er minder goed uitziet, zonder verder te onderzoeken wat er aan de hand is, kan er daardoor voor zorgen dat de werkelijke oorzaak wordt gemist.

Welke klachten kunnen bij worminfecties voorkomen?

Dat hangt sterk af van de parasiet, de leeftijd van het paard en de ernst van de infectie.

Mogelijke verschijnselen zijn onder andere:

verminderde conditie;
gewichtsverlies;
diarree;
koliek;
verminderde groei bij jonge paarden;
hoesten bij bepaalde larvale migraties of longworm;
jeuk rond de staart bij aarsworm.

Geen van deze verschijnselen bewijst op zichzelf dat wormen de oorzaak zijn.

De klachten kunnen wel helpen bepalen welk aanvullend onderzoek zinvol is.

Soms geeft de parasiet een specifiekere aanwijzing

Bij sommige parasieten zijn de verschijnselen wat karakteristieker.

Aarsworm

Een paard dat veel met de staart en achterhand schuurt, kan aarsworm hebben.

Soms zijn rond de anus ook geelwitte, kleverige resten van de eiafzetting zichtbaar.

Ook dan geldt dat schuren andere oorzaken kan hebben. Een cellotape-test kan helpen om aarsworm gericht aan te tonen.

Lees ook dit artikel: Aarsworm bij paarden: jeuk rond de staart en hoe je hem aantoont

Paardenhorzel

De gele eitjes van de paardenhorzel zijn in zomer en najaar vaak gewoon op de haren zichtbaar.

Daarmee weet je dat het paard aan de horzel is blootgesteld. Het aantal eitjes op de vacht vertelt echter niet hoeveel larven uiteindelijk in het paard aanwezig zijn.

Lees ook dit artikel: Paardenhorzel: gele eitjes op de vacht en larven in het paard

Longworm

Bij een paard met onverklaarde of aanhoudende luchtwegklachten kan longworm een rol spelen, vooral wanneer het paard contact heeft met ezels.

Daarbij is een gewone McMaster-telling niet de aangewezen onderzoeksmethode.

Lees ook dit artikel: Longworm bij paarden: vooral relevant bij contact met ezels

Bij jonge paarden speelt leeftijd een belangrijke rol

Leeftijd zegt vaak meer over het risico op bepaalde parasieten dan het uiterlijk van het paard.

Veulens en jonge paarden zijn bijvoorbeeld veel gevoeliger voor spoelworm dan gezonde volwassen paarden.

Bij een jong paard met verminderde groei, een slechte conditie of darmproblemen is spoelworm daarom een logischere parasiet om gericht naar te kijken dan bij een gezond volwassen paard.

Ook hier geldt: klachten alleen stellen geen diagnose.

Lees ook dit artikel: Spoelworm bij paarden: vooral een risico voor jonge paarden

Een dikke buik bewijst geen worminfectie

Een zogenaamde wormbuik wordt nog regelmatig genoemd als herkenbaar teken van wormen.

Zo eenvoudig is het niet.

Een bolle buik kan onder andere samenhangen met:

lichaamsbouw;
voeding;
weinig spierontwikkeling;
veel ruwvoer in het maagdarmkanaal;
leeftijd;
verschillende gezondheidsproblemen.

Bij jonge paarden kan een zware worminfectie bijdragen aan een slechte ontwikkeling en een opvallend buikprofiel, maar aan een dikke buik alleen kun je geen worminfectie vaststellen.

En als je wormen in de mest ziet?

Soms worden volwassen wormen met het blote oog in de mest gezien.

Dat is natuurlijk een duidelijke aanwijzing dat er een parasiet aanwezig is of kort daarvoor aanwezig is geweest.

Maar ook dan geldt dat het aantal zichtbare wormen weinig zegt over de totale infectie.

Bovendien worden de meeste worminfecties niet zichtbaar doordat volwassen wormen spontaan in de mest verschijnen.

Lees ook dit artikel: Geen wormeitjes gevonden, maar toch wormen in de mest: hoe kan dat?

Hoe weet je dan of een paard wormen heeft?

Dat hangt af van welke parasiet je wilt aantonen.

Voor bloedworm en spoelworm is mestonderzoek een belangrijk hulpmiddel.

Voor andere parasieten zijn andere methoden of andere aanwijzingen nodig, bijvoorbeeld:

aarsworm: cellotape-test;
longworm: Baermann-onderzoek;
leverbot: sedimentatieonderzoek;
lintworm: een standaard McMaster-onderzoek kan een infectie onvoldoende uitsluiten;
paardenhorzel: vooral beoordeling van blootstelling en zichtbare eitjes op de vacht.

Er bestaat dus geen enkele test waarmee je op ieder moment alle parasieten kunt uitsluiten.

Lees ook dit artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Zelf mestonderzoek doen geeft je een extra mogelijkheid

Wanneer je zelf mestonderzoek kunt uitvoeren, hoef je niet uitsluitend volgens een vast schema te werken.

Zie je tussentijds iets aan je paard veranderen, dan kun je dat moment aangrijpen om extra onderzoek te doen.

Dat betekent niet dat iedere klacht met mestonderzoek kan worden verklaard. Maar het geeft je wel snel aanvullende informatie en kan helpen bepalen of parasieten een plausibele rol spelen.

Dat is een van de voordelen van zelf mestonderzoek doen: je kunt onderzoek niet alleen gepland inzetten, maar ook wanneer de situatie daar aanleiding toe geeft.

Kijk naar het totaalplaatje

Goed wormmanagement begint dus niet met de vraag:

“Ziet mijn paard eruit alsof het wormen heeft?”

Veel nuttiger zijn vragen als:

welke klachten of veranderingen zie ik?
hoe oud is het paard?
welke parasieten zijn bij deze leeftijd en omstandigheden relevant?
wat laten eerdere mestonderzoeken zien?
hoe wordt het paard gehouden?
wanneer en waarmee is het paard behandeld?
zijn er specifieke risicofactoren?

Klachten zijn daarbij waardevolle informatie, maar ze zijn meestal a-specifiek.

Gebruik ze daarom niet als bewijs dat een paard wormen heeft, maar als mogelijke aanleiding om verder te onderzoeken.

Lees ook dit artikel: Waarom doe je mestonderzoek?

Lees ook dit artikel: Wanneer doe je mestonderzoek?

Lees ook dit artikel: Wat betekent het als je geen wormeitjes vindt?

The post Kun je aan een paard zien of het wormen heeft? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Is jouw paard gevoelig voor worminfecties?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 08:56:47 +0000

Zet tien volwassen paarden op dezelfde weide, onder hetzelfde management, en onderzoek ze meerdere keren. Dan zul je vaak zien dat de uitslagen behoorlijk van elkaar verschillen.

Het ene paard laat keer op keer nauwelijks wormeitjes zien, terwijl een ander paard binnen dezelfde groep regelmatig een veel hogere EPG heeft.

Dat is geen toeval. Paarden verschillen daadwerkelijk in de manier waarop zij met parasieten omgaan. Leeftijd, opgebouwde afweer, individuele gevoeligheid en blootstelling spelen daarbij allemaal een rol.

Juist door een paard over langere tijd te volgen, kun je leren wat voor dat individuele paard een herkenbaar patroon is.

Sommige paarden scheiden structureel meer eitjes uit dan andere

Vooral bij strongyliden, waaronder de kleine bloedwormen, is dit verschil goed zichtbaar.

Bij volwassen paarden blijkt de mate van ei-uitscheiding vaak redelijk stabiel. Paarden die bij herhaald onderzoek weinig strongyliden-eitjes uitscheiden, blijven vaak relatief lage uitscheiders. Paarden die regelmatig hogere waarden hebben, blijken ook bij volgende onderzoeken vaker tot de hogere uitscheiders te behoren.

In de praktijk kun je daardoor binnen één groep bijvoorbeeld zien:

een paard dat vrijwel iedere telling laag zit;
een paard dat meestal ergens in het midden uitkomt;
een paard dat opvallend vaak tot de hogere uitscheiders behoort.

Dat maakt herhaald mestonderzoek veel waardevoller dan één losse telling.

Hoe kan dat als ze op dezelfde weide staan?

Paarden op dezelfde weide worden niet automatisch op exact dezelfde manier besmet.

Ze grazen niet allemaal op dezelfde plekken. De plaats van een paard in de rangorde kan daarbij een rol spelen. Paarden die lager in de rangorde staan, worden mogelijk vaker weggejaagd van de beste graasplekken en grazen daardoor dichter bij mestplekken, waar de infectiedruk hoger kan zijn. Ook kan een lage positie in de rangorde meer stress geven, wat mogelijk invloed heeft op de weerstand.

Maar zelfs wanneer de blootstelling vergelijkbaar is, reageren paarden niet allemaal hetzelfde op een parasitaire infectie.

Een belangrijk deel daarvan wordt bepaald door de afweer van het individuele paard. Naarmate paarden ouder worden en herhaald aan bepaalde parasieten worden blootgesteld, ontwikkelen zij een gedeeltelijke immuniteit. Die afweer kan onder andere invloed hebben op de mate waarin parasieten zich succesvol vestigen en reproduceren.

Die opgebouwde afweer is echter niet bij ieder paard even sterk.

Daarom kun je twee volwassen paarden onder vrijwel dezelfde omstandigheden hebben waarvan het ene paard consequent weinig strongyliden-eitjes uitscheidt en het andere veel meer.

Wat zegt een lage EPG over de gevoeligheid van een paard?

Bij volwassen paarden kan een herhaald lage strongyliden-EPG wel degelijk iets zeggen over de manier waarop het paard met deze parasieten omgaat.

Paarden bouwen door herhaalde blootstelling geleidelijk afweer op tegen strongyliden. Die afweer verschilt per individu. Sommige paarden zijn daardoor beter in staat de infectie onder controle te houden dan andere. In de praktijk zie je dat terug in de mestuitslagen: het ene volwassen paard blijft bij herhaald onderzoek vrijwel altijd laag, terwijl een ander paard onder vergelijkbare omstandigheden regelmatig veel meer eitjes uitscheidt.

Zo’n patroon is relevant. Een paard dat over langere tijd consequent weinig strongyliden-eitjes uitscheidt, kun je beschouwen als een lage uitscheider. Andersom zijn er paarden die duidelijk gevoeliger zijn voor het ontwikkelen van een hoge ei-uitscheiding.

Dat betekent niet dat een lage uitscheider geen wormen heeft. De afweer van het paard kan er juist voor zorgen dat de infectie zodanig wordt beheerst dat minder volwassen wormen succesvol tot voortplanting komen en/of minder eitjes worden geproduceerd.

Een lage EPG kan dus heel goed passen bij een paard dat door opgebouwde afweer relatief goed omgaat met een strongylideninfectie.

Daarbij moeten we wel twee grenzen bewaken.

Ten eerste zegt de EPG niet rechtstreeks hoeveel wormen er in het paard aanwezig zijn. Ook ingekapselde larven van kleine bloedworm zijn niet in de telling zichtbaar.

Ten tweede zegt een lage strongyliden-EPG niet dat het paard automatisch minder gevoelig is voor alle andere parasieten. Spoelworm, lintworm, aarsworm, leverbot en longworm hebben ieder hun eigen levenscyclus, risicofactoren en relatie met de afweer van het paard.

De praktische conclusie is daarom niet:

“Mijn paard heeft een lage EPG, dus het is ongevoelig voor wormen.”

Maar wel:

“Mijn volwassen paard laat bij herhaald onderzoek een lage strongyliden-ei-uitscheiding zien en lijkt deze infecties onder de huidige omstandigheden goed te beheersen.”

Dat is precies waarom een reeks uitslagen zoveel waardevoller is dan één losse mesttelling.

Een hoge EPG betekent niet automatisch dat een paard ziek is

Het omgekeerde geldt eveneens.

Een paard dat relatief veel strongyliden-eitjes uitscheidt, is daarmee niet automatisch ziek en heeft niet automatisch een evenredig grotere hoeveelheid wormen in het lichaam.

Een EPG is geen maat voor de ernst van klinische ziekte.

Wat een herhaald hoge ei-uitscheiding wél vertelt, is dat dit paard onder de betreffende omstandigheden veel eitjes aan de omgeving kan toevoegen. Voor het wormmanagement van de hele groep is dat relevante informatie.

Het paard kan daardoor bijvoorbeeld een veel grotere bijdrage leveren aan de besmetting van de weide dan een groepsgenoot die structureel weinig eitjes uitscheidt.

Leeftijd maakt veel verschil

De relatief stabiele patronen waar we hierboven over spreken gelden vooral voor volwassen paarden.

Veulens en jonge paarden zitten in een andere fase. Hun afweer tegen verschillende parasieten is nog volop in ontwikkeling en bepaalde wormsoorten, zoals spoelworm, zijn juist bij jonge paarden veel belangrijker.

Naarmate paarden ouder worden en meer afweer tegen met name strongyliden hebben opgebouwd, zien we in de praktijk doorgaans ook dat hoge ei-uitscheidingen minder vaak voorkomen dan bij jongere paarden.

Maar ook bij volwassen en oudere paarden kan de situatie veranderen.

Daarom moet je een paard nooit voor de rest van zijn leven het etiket ‘lage uitscheider’ geven op basis van een paar onderzoeken uit één periode. De uitslagen blijven altijd onderdeel van een actuele beoordeling.

Leer het normale patroon van jouw paard kennen

Hier ligt een van de grootste praktische voordelen van regelmatig mestonderzoek.

Wanneer je alleen één uitslag hebt, weet je bijvoorbeeld dat je paard op dat moment 50, 250 of 600 EPG uitscheidt.

Wanneer je meerdere jaren uitslagen bewaart, krijg je veel meer informatie.

Je kunt dan zien:

of een paard doorgaans laag of hoog uitscheidt;
of het patroon redelijk stabiel blijft;
of een uitslag opvallend afwijkt van wat je gewend bent;
hoe het paard zich verhoudt tot andere paarden onder hetzelfde management;
hoe uitslagen veranderen naarmate leeftijd, huisvesting of weideomstandigheden veranderen.

Een uitslag krijgt daarmee context.

Een afwijkende uitslag is aanleiding om verder te kijken

Stel dat een volwassen paard gedurende meerdere onderzoeken steeds een lage strongyliden-EPG heeft en bij een volgende telling ineens duidelijk hoger uitkomt.

Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is met de weerstand van het paard.

Er kunnen verschillende verklaringen zijn, bijvoorbeeld:

een verandering in blootstelling;
andere weideomstandigheden;
een gewijzigde groepssamenstelling;
een langere periode sinds een eerdere behandeling;
normale biologische variatie;
of een werkelijke verandering in het patroon van het paard.

Juist daarom is de historie waardevol. Je ziet dat een uitslag afwijkt, waarna je gericht kunt nadenken over wat er veranderd is.

Zonder eerdere uitslagen zou hetzelfde getal slechts een losse waarde zijn.

Kijk per parasiet

Ook het begrip ‘gevoeligheid voor worminfecties’ moeten we niet te algemeen maken.

Een paard dat weinig strongyliden-eitjes uitscheidt, hoeft niet automatisch weinig gevoelig te zijn voor een andere parasiet.

Parasieten verschillen sterk in levenscyclus, manier van besmetten en de afweer die een paard ertegen opbouwt.

Voorbeelden:

strongyliden: individuele ei-uitscheiding bij volwassen paarden is vaak redelijk herkenbaar over de tijd;
spoelworm: vooral relevant bij veulens en jonge paarden;
lintworm: een gewone EPG is geen goede maat om individuele gevoeligheid vast te stellen;
aarsworm: wordt met een standaard mesttelling doorgaans niet betrouwbaar gevolgd;
leverbot en longworm: kennen weer heel andere risicofactoren en onderzoeksmethoden.

Een paard is dus niet simpelweg een ‘wormgevoelig’ of ‘wormongevoelig’ paard.

Je moet altijd kijken over welke parasiet je het hebt.

VoegWat heb je hier praktisch aan?

Het doel van een reeks mestonderzoeken is niet om ieder paard een vast label te geven.

De meerwaarde is dat je steeds beter leert wat normaal is voor jouw paard.

Dat helpt om:

onderzoeksmomenten beter af te stemmen;
uitslagen in context te beoordelen;
paarden die veel bijdragen aan weidebesmetting te herkennen;
veranderingen eerder op te merken;
onnodige behandelingen te helpen voorkomen;
en wormmanagement minder op aannames en meer op informatie te baseren.

Een paard dat je al jaren volgt, vertelt je daardoor veel meer dan een paard waarvan je alleen de laatste mestuitslag kent.

Eén uitslag is een meting, meerdere uitslagen worden een verhaal

Individuele verschillen tussen paarden zijn echt en praktisch relevant.

Maar de conclusie is niet dat je na één lage EPG kunt zeggen dat een paard ‘goede weerstand’ heeft, of na één hoge EPG dat het ‘wormgevoelig’ is.

De waarde ontstaat juist door herhaald betrouwbaar onderzoek en het herkennen van patronen over langere tijd.

Daarmee leer je niet alleen iets over de mestuitslag van vandaag, maar steeds meer over hoe jouw paard binnen zijn eigen leefomstandigheden met parasieten omgaat.

Lees ook deze artikelen:

Wanneer doe je mestonderzoek?

Wat betekent een EPG-waarde?

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

The post Is jouw paard gevoelig voor worminfecties? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Veulenworm bij paarden: bijzonder, maar meestal geen groot probleem

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 13:12:11 +0000

e veulenworm (Strongyloides westeri) is parasitologisch gezien een bijzondere worm. De levenscyclus wijkt op meerdere punten af van die van andere wormen bij paarden.

Zo vindt de eerste blootstelling van een veulen doorgaans plaats via de moedermelk, kan de parasiet zich ook buiten het paard voortplanten en speelt hij vrijwel uitsluitend bij heel jonge paarden.

Dat maakt veulenworm interessant. Maar voor het wormmanagement is uiteindelijk een andere vraag belangrijker:

Hoeveel problemen veroorzaakt veulenworm in de praktijk eigenlijk?

Bij de meeste veulens is het antwoord: weinig.

De eerste blootstelling vindt doorgaans plaats via de moedermelk

Een merrie kan larven van Strongyloides westeri in haar lichaam bij zich dragen zonder zelf een actieve darminfectie te hebben.

Rond de geboorte worden deze larven actief en kunnen ze via de melk aan het veulen worden doorgegeven.

De eerste blootstelling aan veulenworm vindt daarom doorgaans al kort na de geboorte via de moedermelk plaats.

Het jonge veulen kan vervolgens in relatief korte tijd volwassen vrouwelijke veulenwormen in de dunne darm krijgen. Deze produceren eitjes die met de mest worden uitgescheiden.

De merrie kan dus drager zijn zonder veulenwormeitjes uit te scheiden

Dat een volwassen merrie larven aan haar veulen kan doorgeven terwijl bij haarzelf geen veulenwormeitjes in de mest worden gevonden, is een bijzonder onderdeel van de levenscyclus.

De larven kunnen langere tijd in haar weefsels aanwezig blijven en rond het veulenen weer actief worden.

Daarmee verschilt veulenworm duidelijk van bijvoorbeeld bloedworm, waarbij een volwassen worm in de darm eerst eitjes moet produceren om voor nieuwe besmetting te zorgen.

Veulenworm speelt vooral tot ongeveer zes maanden

Jonge veulens zijn gevoelig voor Strongyloides westeri, maar ontwikkelen in de eerste levensmaanden snel weerstand tegen deze parasiet.

Als praktische vuistregel speelt veulenworm daarom vooral bij veulens tot ongeveer zes maanden oud.

Daarna wordt de parasiet nog maar zelden gevonden.

Zes maanden is geen harde biologische grens. Uitzonderingen blijven mogelijk. In onze eigen laboratoriumpraktijk hebben we bijvoorbeeld nog eens veulenwormeitjes aangetroffen bij een jong paard van ongeveer twaalf maanden oud.

Maar dergelijke gevallen zijn uitzonderlijk. Voor het gewone wormmanagement kun je veulenworm vooral zien als een parasiet van de eerste levensmaanden.

Veulenworm kan zich ook buiten het paard voortplanten

Een andere bijzondere eigenschap is dat veulenworm zich buiten het paard ook kan voortplanten.

Daardoor kan de infectiedruk in de omgeving, en vooral in een warme en vochtige stal, sterk toenemen.

Dat maakt stalhygiëne juist bij jonge veulens belangrijk.

Regelmatig mest en nat strooisel verwijderen helpt voorkomen dat de omgeving een steeds grotere besmettingsbron wordt.

Lees ook dit artikel: Stalhygiëne en worminfecties: wat kun je preventief doen?

Hoe kan een veulen verder besmet raken?

Naast overdracht via de moedermelk kunnen infectieuze larven ook vanuit de omgeving bij het veulen terechtkomen.

Ze kunnen:

via de mond worden opgenomen;
door de huid binnendringen.

Een warme, vochtige en met mest vervuilde omgeving kan daardoor een belangrijke rol spelen wanneer de infectiedruk sterk oploopt.

Vooral jonge veulens die veel liggen en intensief contact hebben met strooisel en de stalvloer worden relatief gemakkelijk aan deze larven blootgesteld.

Welke klachten kan veulenworm veroorzaken?

De meeste infecties veroorzaken geen ernstige problemen.

Bij zware infecties kan veulenworm irritatie van de dunne darm veroorzaken en kunnen klachten ontstaan zoals:

diarree;
verminderde groei;
een minder goede algemene conditie.

Veulenworm werd vroeger vrij gemakkelijk als oorzaak van diarree bij jonge veulens aangewezen. Inmiddels weten we dat die relatie veel minder eenvoudig is.

Diarree bij jonge veulens heeft veel mogelijke oorzaken en ook veulens met veulenwormeitjes in de mest kunnen volledig gezond zijn.

Een positieve uitslag betekent daarom niet automatisch dat veulenworm de oorzaak van eventuele diarree is.

Kun je veulenworm aantonen met mestonderzoek?

Ja.

De vrouwelijke veulenwormen in de darm produceren kleine, dunwandige eitjes waarin al een ontwikkelende larve zichtbaar is.

Deze eitjes kunnen met microscopisch mestonderzoek worden aangetoond.

Omdat de levenscyclus bij het jonge veulen snel verloopt, kunnen al vrij kort na de eerste besmetting eitjes in de mest verschijnen.

Een negatieve uitslag heel kort na de geboorte sluit een infectie uiteraard niet uit: de larven moeten zich eerst ontwikkelen voordat eitjes worden geproduceerd.

Moet je veulenworm apart behandelen?

Meestal niet.

Dat is misschien wel de belangrijkste praktische boodschap.

Veulenworm heeft een interessante levenscyclus, maar vormt in de meeste moderne paardenhouderijen geen belangrijk zelfstandig wormprobleem.

Van oudsher zijn verschillende strategieën gebruikt om veulenworm specifiek aan te pakken. Zo kan een merrie rond het veulenen worden behandeld om overdracht via de melk te beperken, of kan een jong veulen vroeg gericht worden behandeld.

Maar wanneer veulenworm op een bedrijf geen aantoonbaar probleem vormt, is het meestal niet nodig om uitsluitend vanwege deze parasiet een extra ontwormmoment in te bouwen.

Focus vooral op goed wormmanagement voor het jonge paard

Voor het wormmanagement van jonge paarden zijn spoelworm en bloedworm veel belangrijkere parasieten om structureel rekening mee te houden.

In de praktijk worden jonge veulens bovendien vaak al vroeg behandeld binnen dat bredere wormmanagement. Wanneer daarbij een middel wordt gebruikt dat ook werkzaam is tegen veulenworm, wordt een aanwezige Strongyloides westeri-infectie doorgaans meteen meegenomen.

Daarom is het meestal zinvoller om te focussen op:

goede stalhygiëne;
passend mestonderzoek;
goed management van spoelworm;
goed management van bloedworm;
alleen specifiek op veulenworm ingrijpen wanneer daar werkelijk aanleiding voor is.

Lees ook dit artikel: Spoelworm bij paarden: vooral een risico voor jonge paarden

Lees ook dit artikel: Bloedworm bij paarden: kleine en grote bloedworm

Wanneer vraagt veulenworm wél extra aandacht?

Er kan reden zijn om veulenworm afzonderlijk mee te nemen wanneer bijvoorbeeld:

op een bedrijf herhaaldelijk hoge besmettingen worden gevonden;
meerdere jonge veulens problemen ontwikkelen waarbij veulenworm mogelijk een rol speelt;
stalomstandigheden een sterke vermeerdering in de omgeving mogelijk maken;
eerdere ervaringen laten zien dat veulenworm op het bedrijf daadwerkelijk een probleem vormt.

Dan kan gericht onderzoek en eventueel een aangepaste aanpak voor merrie en veulen zinvol zijn.

Maar dat is iets anders dan ieder veulen standaard behandelen alsof veulenworm een groot risico vormt.

Veulenworm is vooral biologisch bijzonder

Strongyloides westeri heeft een levenscyclus die op meerdere punten bijzonder is:

de merrie kan larven latent bij zich dragen;
de eerste blootstelling van het veulen vindt doorgaans via de moedermelk plaats;
de parasiet kan zich ook buiten het paard voortplanten;
vooral veulens tot ongeveer zes maanden zijn gevoelig.

Dat maakt veulenworm parasitologisch interessant.

Maar in de praktijk veroorzaakt de parasiet meestal weinig problemen. Voor de meeste veulens zijn daarom goede stalhygiëne en een degelijk wormmanagement waarin vooral spoelworm en bloedworm centraal staan veel belangrijker dan een afzonderlijk bestrijdingsprogramma voor veulenworm.

Lees ook dit artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Lees ook dit artikel: Wanneer doe je mestonderzoek?

The post Veulenworm bij paarden: bijzonder, maar meestal geen groot probleem first appeared on De Mestonderzoekshop.

Spoelworm bij paarden: vooral een risico voor jonge paarden

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 13:10:29 +0000

Spoelworm (Parascaris) is vooral een belangrijke parasiet bij veulens en jonge paarden.

Volwassen paarden bouwen meestal geleidelijk weerstand op, waardoor zware infecties daar veel minder vaak voorkomen. Bij jonge paarden kan spoelworm daarentegen wel degelijk voor ernstige problemen zorgen.

Juist daarom verdient deze parasiet een eigen plaats binnen het wormmanagement van veulens en jonge paarden.

Hoe raakt een paard besmet?

Een besmet paard scheidt spoelwormeitjes uit met de mest.

Die eitjes ontwikkelen zich in de omgeving en kunnen vervolgens door een paard worden opgenomen via bijvoorbeeld gras, voer, bodem of vervuild strooisel.

Na opname komt uit het eitje een larve. Die trekt vanuit de darm via onder andere de lever en longen door het lichaam. Vanuit de longen worden de larven opgehoest en weer doorgeslikt. Uiteindelijk ontwikkelen ze zich in de dunne darm tot volwassen spoelwormen.

Pas daarna worden opnieuw eitjes geproduceerd.

Een infectie is niet direct met mestonderzoek aantoonbaar

Bij spoelworm zit behoorlijk veel tijd tussen het moment waarop een paard een infectie oploopt en het moment waarop volwassen wormen eitjes gaan produceren.

Dat kan tot ongeveer 12 weken duren.

In die periode kan een jong paard dus wel met spoelworm besmet zijn, terwijl er bij mestonderzoek nog geen spoelwormeitjes worden gevonden.

Een negatieve uitslag bij een jong paard betekent daarom niet automatisch dat spoelworm kan worden uitgesloten.

Vooral jonge paarden, maar niet uitsluitend

Veulens en jonge paarden hebben nog weinig opgebouwde weerstand tegen spoelworm.

Naarmate paarden ouder worden, ontwikkelen ze meestal een veel betere natuurlijke weerstand. Daardoor komen duidelijke spoelworminfecties vooral bij jonge paarden voor.

Die bescherming is echter niet absoluut.

Ook bij volwassen en oudere paarden kan spoelworm weer de kop opsteken, bijvoorbeeld wanneer de weerstand vermindert door ouderdom, ziekte of andere gezondheidsproblemen.

Worden bij een volwassen paard ineens spoelwormeitjes gevonden, dan is het daarom verstandig om niet alleen naar de worminfectie te kijken, maar ook naar de algemene gezondheid en omstandigheden van het paard.

Ook een volwassen paard dat spoelwormeitjes uitscheidt kan bovendien de omgeving besmetten en daarmee vooral voor jonge paarden een risico vormen.

Spoelwormeitjes zijn bijzonder hardnekkig

Een belangrijk verschil met bijvoorbeeld bloedworm is de enorme overlevingskracht van spoelwormeitjes.

De eitjes hebben een dikke beschermende wand en kunnen jarenlang in de omgeving infectieus blijven.

Daardoor kan op een bedrijf waar regelmatig jonge paarden worden gehouden langzaam een steeds grotere besmetting van stal, paddock en weide ontstaan.

Een eenmaal zwaar besmette omgeving krijg je moeilijk weer schoon.

Zet niet ieder jaar veulens op dezelfde weide

Juist omdat spoelwormeitjes zo lang in de omgeving kunnen overleven, is het verstandig om te voorkomen dat ieder jaar opnieuw veulens op hetzelfde perceel worden gehouden.

Wanneer jonge paarden jaar na jaar dezelfde weide of paddock gebruiken, kan de hoeveelheid spoelwormeitjes in de bodem steeds verder oplopen.

Wissel veulenweiden daarom waar mogelijk af.

Daarnaast helpt het om:

mest regelmatig te verwijderen;
stal en kraamstal schoon en droog te houden;
niet steeds dezelfde plekken voor jonge paarden te gebruiken;
extra alert te zijn op percelen waar al jarenlang veulens en jaarlingen lopen.

Bij spoelworm is voorkomen dat de besmetting zich jarenlang opbouwt veel eenvoudiger dan een eenmaal zwaar besmette omgeving weer schoon krijgen.

Lees ook dit artikel: Stalhygiëne en worminfecties: wat kun je preventief doen?

Welke problemen kan spoelworm veroorzaken?

Een lichte infectie hoeft niet direct duidelijke klachten te geven.

Bij een zwaardere infectie kunnen problemen ontstaan tijdens zowel de trektocht van de larven als door de volwassen wormen in de dunne darm.

Mogelijke verschijnselen zijn onder andere:

hoesten of neusuitvloeiing;
verminderde groei;
een doffe vacht;
verminderde eetlust;
een dikke buik;
diarree;
koliek.

Bij een zeer zware infectie kunnen grote hoeveelheden volwassen spoelwormen de dunne darm zelfs verstoppen. Dat kan ernstige en soms levensbedreigende koliek veroorzaken.

Meer eitjes betekent niet automatisch ernstiger ziek

Bij spoelworm kun je met een McMaster-mestonderzoek het aantal gevonden eitjes kwantificeren en uitdrukken als EPG.

Maar anders dan bij de manier waarop we bloedworm-EPG gebruiken, hanteren we bij spoelworm geen behandelgrens waarbij een bepaalde EPG bepaalt of behandeling nodig is.

Wanneer spoelwormeitjes worden gevonden, is de parasiet aangetoond. Bespreek dan met de dierenarts welke behandeling passend is.

De hoogte van de EPG zegt bovendien niet rechtstreeks hoeveel volwassen spoelwormen er precies in het paard aanwezig zijn.

Lees ook dit artikel: Spoelwormeitjes aangetroffen: wat nu?

Niet ieder wormmiddel werkt nog betrouwbaar tegen spoelworm

Juist bij spoelworm is resistentie een belangrijk probleem.

Tegen ivermectine en moxidectine is inmiddels zoveel resistentie aangetoond dat deze middelen niet meer als betrouwbare keuze tegen spoelworm kunnen worden beschouwd.

Dat is praktisch belangrijk, omdat middelen als Equest en Equest Pramox moxidectine bevatten. Het idee dat bijvoorbeeld Equest Pramox als brede wormkuur automatisch ook een spoelworminfectie oplost, klopt dus niet.

Wanneer niet bekend is welke middelen op een bedrijf nog voldoende werkzaam zijn, worden vooral pyrantel en fenbendazol gebruikt. Ook tegen deze middelen is resistentie aangetoond, waardoor controle van de werkzaamheid belangrijk blijft.

Lees ook dit artikel: Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Waarom kan behandelen van een zware infectie risico geven?

Bij een zeer zware spoelworminfectie kunnen grote aantallen volwassen wormen in de dunne darm aanwezig zijn.

Wanneer die allemaal tegelijk afsterven, kan dat juist problemen veroorzaken. De massa dode of verlamde wormen kan bijdragen aan een darmverstopping en ernstige koliek.

Daarom hoort een vermoeden van een zeer zware spoelworminfectie bij een veulen of jong paard bij de dierenarts thuis. De keuze van middel en behandeling kan dan anders zijn dan bij een lichte of matige infectie.

Controleer of de behandeling heeft gewerkt

Dat een paard tegen spoelworm is ontwormd, betekent niet automatisch dat de behandeling ook effectief is geweest.

Met mestonderzoek vóór en na behandeling kan de werkzaamheid worden gecontroleerd met een Faecal Egg Count Reduction Test (FECRT), ook wel WormEi Reductie Test (WERT) genoemd.

Daarbij vergelijk je het aantal wormeitjes vóór en na behandeling.

Juist bij spoelworm is dat belangrijk, omdat resistentie inmiddels tegen meerdere wormmiddelen voorkomt.

Lees ook dit artikel: Resistentie tegen wormmiddelen: hoe ontstaat het en wat kun je doen?

Spoelworm vraagt om ander wormmanagement dan bloedworm

Bij volwassen paarden draait mestonderzoek vaak sterk om het volgen van de hoeveelheid bloedwormeitjes die een paard uitscheidt.

Bij jonge paarden moet spoelworm veel nadrukkelijker worden meegenomen.

Daarbij zijn vooral belangrijk:

de leeftijd en algemene weerstand van het paard;
regelmatig mestonderzoek;
rekening houden met de periode waarin een jonge infectie nog niet aantoonbaar is;
goede stal- en omgevingshygiëne;
niet ieder jaar dezelfde weiden gebruiken voor veulens en jonge paarden;
een middel kiezen dat daadwerkelijk tegen spoelworm werkt;
controleren of de behandeling effectief is geweest.

Een jong paard kan dus niet simpelweg volgens hetzelfde wormmanagement worden gevolgd als een volwassen paard.

Lees ook dit artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Lees ook dit artikel: Wanneer doe je mestonderzoek?

The post Spoelworm bij paarden: vooral een risico voor jonge paarden first appeared on De Mestonderzoekshop.

Longworm bij paarden: vooral relevant bij contact met ezels

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 13:04:46 +0000

De longworm bij paarden is Dictyocaulus arnfieldi.

Deze parasiet komt bij paarden veel minder vaak voor dan bijvoorbeeld bloedworm of spoelworm. Dat is niet toevallig: de longworm is geen natuurlijke, gebruikelijke parasiet van het paard. De ezel is de belangrijkste natuurlijke gastheer.

Voor paarden wordt het risico vooral relevant wanneer zij samen met ezels worden gehouden of grazen op weiden waar besmette ezels lopen of hebben gelopen.

Ezels kunnen longworm bij zich dragen zonder duidelijke klachten en daarbij larven met de mest uitscheiden.

Hoe raakt een paard besmet?

Volwassen longwormen leven in de luchtwegen.

De vrouwelijke wormen produceren gelarveerde eitjes: in het eitje bevindt zich al een ontwikkelde eerste larve, de L1-larve. De eitjes worden vanuit de luchtwegen opgehoest en vervolgens doorgeslikt.

Ze komen doorgaans zeer snel uit, vaak al voordat de mest het dier verlaat. In zeer verse, bijvoorbeeld rectaal genomen mest kunnen daarom nog eitjes worden aangetroffen, maar in uitgescheiden mest vind je doorgaans vooral L1-larven.

Buiten het dier ontwikkelen de larven zich verder tot een infectieus stadium. Een paard raakt besmet door tijdens het grazen deze infectieuze larven op te nemen.

Na opname trekken de larven vanuit het maagdarmkanaal naar de longen, waar ze zich verder ontwikkelen.

Waarom zijn ezels zo belangrijk?

De ezel is de natuurlijke gastheer van Dictyocaulus arnfieldi.

Ezels kunnen volwassen longwormen bij zich dragen en langdurig larven met de mest uitscheiden, terwijl ze zelf weinig of geen duidelijke klachten hebben.

Het paard is voor deze parasiet een veel minder gebruikelijke gastheer. Paarden raken vooral besmet door blootstelling aan larven afkomstig van besmette ezels of van een besmette weide.

De longworm kan zijn levenscyclus bij paarden wel volledig doorlopen, vooral bij jonge paarden. Bij volwassen paarden gebeurt dat veel minder gemakkelijk. Zij kunnen daardoor wel longwormen in de luchtwegen en luchtwegklachten hebben, terwijl er weinig of geen larven met de mest worden uitgescheiden.

Omdat het paard geen natuurlijke gastheer is en infecties bij paarden minder voorspelbaar verlopen, is bovendien niet ieder detail van de levenscyclus van longworm in het paard volledig opgehelderd.

Welke klachten kan longworm veroorzaken?

Longworm veroorzaakt irritatie en ontsteking van de luchtwegen.

Mogelijke klachten zijn:

aanhoudend of regelmatig hoesten;
neusuitvloeiing;
een verhoogde ademhalingsfrequentie;
verminderde conditie;
in ernstigere gevallen benauwdheid.

De klachten kunnen sterk lijken op andere luchtwegproblemen bij paarden.

Longworm is daarom meestal niet de eerste oorzaak waaraan wordt gedacht. Maar wanneer een paard met onverklaarde of terugkerende luchtwegklachten contact heeft met ezels, is longworm wel een parasiet om rekening mee te houden.

Kun je longworm aantonen met gewoon mestonderzoek?

Met een standaard McMaster-mestonderzoek is dat slechts zeer beperkt mogelijk.

Een gewone McMaster-telling is vooral bedoeld voor het aantonen en tellen van wormeitjes. Bij longworm worden in uitgescheiden mest doorgaans juist L1-larven aangetroffen.

Daarom wordt voor longwormonderzoek de Baermann-methode gebruikt. Met deze methode worden levende larven uit de mest verzameld en vervolgens onder de microscoop onderzocht.

In zeer verse, bijvoorbeeld rectaal genomen mest kunnen nog gelarveerde eitjes aanwezig zijn. Die komen echter snel uit. Voor gericht onderzoek naar longworm is het zoeken naar larven daarom veel geschikter.

Bij jonge paarden waarbij de longworm zijn levenscyclus volledig doorloopt en larven worden uitgescheiden, kan een Baermann-onderzoek de infectie aantonen.

Bij volwassen paarden ligt dat moeilijker. Zij kunnen wel longwormen in de luchtwegen hebben en klachten ontwikkelen, terwijl er weinig of geen larven met de mest worden uitgescheiden.

Een negatieve Baermann-test bij een volwassen paard sluit longworm daarom niet volledig uit.

Waarom kan onderzoek bij een ezel veel informatie geven?

Bij ezels kan longworm zijn levenscyclus veel gemakkelijker voltooien. Een besmette ezel kan daardoor langdurig larven via de mest verspreiden.

Wanneer een paard met luchtwegklachten samen met een ezel wordt gehouden, kan het daarom zinvol zijn om niet alleen het paard, maar juist ook de mest van de ezel met de Baermann-methode te onderzoeken.

Een positieve uitslag bij de ezel laat zien dat het paard daadwerkelijk aan longwormlarven kan zijn blootgesteld.

Een negatieve uitslag bij het paard zelf hoeft de verdenking op longworm dus niet weg te nemen.

Wat als longworm bij een paard wordt vermoed?

Wanneer een paard aanhoudende luchtwegklachten heeft en longworm op basis van de voorgeschiedenis mogelijk is, is verder onderzoek door de dierenarts verstandig.

Daarbij is vooral belangrijk om te vermelden of het paard:

samen met ezels wordt gehouden;
recent met ezels heeft gegraasd;
op een perceel loopt waar ook ezels komen of hebben gelopen.

Naast mestonderzoek kan de dierenarts, afhankelijk van de klachten, aanvullend onderzoek van de luchtwegen uitvoeren.

Welke wormmiddelen werken tegen longworm?

Verschillende wormmiddelen kunnen werkzaam zijn tegen longworm. Onder andere ivermectine en fenbendazol worden hiervoor gebruikt. Ook moxidectine heeft werkzaamheid tegen Dictyocaulus arnfieldi.

Welke behandeling passend is, hangt af van het paard, de situatie en eventuele andere parasieten die een rol spelen.

Bij een paard met duidelijke luchtwegklachten is het verstandig behandeling met de dierenarts te bespreken.

Lees ook dit artikel: Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Kun je besmetting voorkomen?

De belangrijkste praktische risicofactor is contact met besmette ezels en met weiden waarop zij longwormlarven uitscheiden.

Dat betekent niet dat paarden en ezels niet samen gehouden kunnen worden. Wel is het belangrijk dat ezels worden meegenomen in het wormmanagement.

Denk daarbij aan:

gericht onderzoek van ezels wanneer daar aanleiding voor is;
rekening houden met gezamenlijk gebruik van weiden;
bij luchtwegklachten bij paarden ook aan longworm denken;
niet aannemen dat een ezel zonder klachten automatisch vrij is van longworm.

Longworm is vooral een kwestie van de juiste verdenking

Longworm komt bij paarden veel minder vaak voor dan de belangrijkste maagdarmwormen. Routinematig ieder paard op longworm onderzoeken is daarom meestal niet zinvol.

De situatie verandert wanneer een paard luchtwegklachten én contact met ezels heeft.

Dan zijn vooral deze punten belangrijk:

longworm meenemen als mogelijke oorzaak;
voor mestonderzoek de Baermann-methode gebruiken in plaats van alleen een standaard McMaster-telling;
beseffen dat een negatieve uitslag bij een volwassen paard longworm niet volledig uitsluit;
zo nodig ook de ezel als mogelijke besmettingsbron onderzoeken.

Lees ook dit artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Lees ook dit artikel: Wat betekent het als je geen wormeitjes vindt?

The post Longworm bij paarden: vooral relevant bij contact met ezels first appeared on De Mestonderzoekshop.

Lintworm bij paarden: wat moet je weten?

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 13:00:24 +0000

Bij paarden komen drie soorten lintworm voor. Daarvan is Anoplocephala perfoliata veruit de belangrijkste en in de praktijk de enige die echt relevant is binnen het wormmanagement van paarden.

De andere twee soorten, Anoplocephala magna en Anoplocephaloides mamillana, worden veel minder vaak gezien.

Lintworminfecties komen minder vaak voor dan bijvoorbeeld bloedworminfecties en veroorzaken meestal geen problemen. Veel paarden hebben helemaal geen lintworm of slechts een beperkte infectie.

Pas wanneer grotere aantallen lintwormen aanwezig zijn, neemt de kans op irritatie en beschadiging van de darm en op bepaalde vormen van koliek toe.

Lintworm vraagt wel om een iets andere benadering dan veel andere wormsoorten. Dat komt vooral door de bijzondere levenscyclus en doordat lintwormeitjes onregelmatig met de mest worden uitgescheiden.

Hoe raakt een paard besmet?

Lintworm heeft voor zijn levenscyclus een tussengastheer nodig: kleine mijten die in en op de bodem en tussen het gras leven. In de volksmond worden die meestal mosmijt of grasmijt genoemd.

Lintwormeitjes komen met de mest op de weide terecht en worden door deze mijten opgenomen. In de mijt ontwikkelt zich vervolgens het stadium dat voor het paard infectieus is.

Het paard raakt besmet wanneer het tijdens het grazen zo’n besmette mosmijt of grasmijt opeet.

Daarna ontwikkelt de lintworm zich in het paard tot een volwassen worm. Anoplocephala perfoliata bevindt zich vooral rond de overgang van de dunne darm naar de blinde darm.

Mosmijten en grasmijten komen algemeen voor

Er wordt nog regelmatig gedacht dat lintworm vooral voorkomt op oude, vervilte of met mos begroeide weiden.

Dat is te eenvoudig.

De mijten die als tussengastheer dienen komen algemeen voor in grasland en bodem. Een paard hoeft dus niet op een slecht onderhouden of sterk bemoste weide te staan om een lintworminfectie op te lopen.

Paarden van verschillende leeftijden kunnen lintworm krijgen

Anders dan bij bijvoorbeeld spoelworm verdwijnt het risico op lintworm niet grotendeels wanneer een paard volwassen wordt.

Paarden van verschillende leeftijden kunnen besmet raken zolang ze tijdens het grazen besmette mosmijten of grasmijten opnemen.

Dat betekent overigens niet dat ieder paard lintworm heeft of dat iedere infectie behandeld moet worden. De meeste infecties zijn beperkt en veroorzaken geen duidelijke problemen.

Welke problemen kan lintworm veroorzaken?

Een paard met enkele lintwormen zal daar meestal niets van merken.

Wanneer grotere aantallen aanwezig zijn, kunnen de wormen irritatie en beschadiging veroorzaken op de plaats waar ze zich aan de darmwand hechten.

Een zwaardere lintworminfectie wordt onder andere in verband gebracht met:

terugkerende koliek;
verstoring van de darmbeweging;
problemen rond de overgang van de dunne darm naar de blinde darm;
verstopping;
in ernstige gevallen een darminstulping.

Het gaat dus vooral om zwaardere infecties. De aanwezigheid van één of enkele lintwormen is iets anders dan een grote wormlast.

Waarom kun je lintworm gemakkelijk missen met mestonderzoek?

Lintwormeitjes worden niet voortdurend en gelijkmatig met de mest uitgescheiden.

Daardoor kan in het ene mestmonster wel een eitje worden gevonden en in een ander monster van hetzelfde paard niets.

Dat betekent:

vind je lintwormeitjes, dan weet je dat het paard lintworm heeft.

Maar:

vind je geen lintwormeitjes, dan kun je lintworm daarmee niet volledig uitsluiten.

Dat is een beperking van standaard mestonderzoek bij lintworm, maar op zichzelf geen reden tot ongerustheid.

Lees ook dit artikel: Wat betekent het als je geen wormeitjes vindt?

Moet je lintworm altijd apart onderzoeken?

Nee.

Dat lintworm niet betrouwbaar met standaard mestonderzoek kan worden uitgesloten, betekent niet dat ieder paard aanvullend op lintworm onderzocht moet worden.

Veel paarden worden bijvoorbeeld in het najaar al behandeld met een wormmiddel dat ook tegen lintworm werkt. In dat geval wordt lintworm binnen het normale wormmanagement al meegenomen.

Heeft een paard geen klachten en wordt het verder regelmatig gevolgd binnen een goed wormmanagement, dan is er meestal geen reden om alleen vanwege de beperkte gevoeligheid van mestonderzoek extra zekerheid over lintworm te willen krijgen.

Aanvullend onderzoek wordt vooral interessant wanneer daar een concrete aanleiding voor is. Bijvoorbeeld:

terugkerende of onverklaarde darmproblemen;
een specifieke verdenking op lintworm;
wanneer je bewust niet standaard tegen lintworm behandelt en eerst meer informatie wilt.

Welke test kan dan aanvullende informatie geven?

Een mogelijkheid is de EquiSal Lintwormtest.

Dit is een speekseltest die antistoffen tegen lintworm meet. Je bent daarmee niet afhankelijk van het toevallig aantreffen van lintwormeitjes in een mestmonster.

Maar ook deze test geeft geen absolute zekerheid over de aanwezigheid van levende lintwormen op dat moment.

Omdat het een antistoffentest is, kan de uitslag ook nog verhoogd zijn nadat een infectie al behandeld is. De test geeft dus aanvullende informatie over een recente of mogelijk nog aanwezige infectie, maar is geen directe telling van de lintwormen in het paard.

Dat maakt de test vooral zinvol wanneer er een reden is om lintworm verder te onderzoeken, niet als standaard extra onderzoek bij ieder paard.

Lintwormeitjes gevonden: wat betekent dat?

Wanneer bij mestonderzoek lintwormeitjes worden gevonden, is de infectie aangetoond.

Bij lintworm gebruiken we de hoogte van de EPG niet zoals bij bloedworm. Het aantal gevonden eitjes zegt onvoldoende over het werkelijke aantal lintwormen in het paard.

Een enkele aangetroffen lintwormei betekent dus niet automatisch dat er een zware infectie aanwezig is.

Bespreek een positieve uitslag met de dierenarts en bepaal vervolgens of en hoe behandeling passend is.

Lees ook dit artikel: Lintwormeitjes aangetroffen: wat nu?

Welke wormmiddelen werken tegen lintworm?

Tegen lintworm wordt vooral praziquantel gebruikt.

Praziquantel zit onder andere in combinatieproducten waarin het wordt gecombineerd met ivermectine of moxidectine.

Ook pyrantel kan tegen lintworm werkzaam zijn, maar daarvoor is een hogere dosering nodig dan wanneer pyrantel tegen bepaalde rondwormen wordt gebruikt.

Dat een combinatieproduct ook tegen lintworm werkt, betekent niet automatisch dat zo’n breed middel voor ieder paard de beste keuze is.

Lees ook dit artikel: Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Moet ieder paard jaarlijks tegen lintworm worden behandeld?

In de praktijk wordt lintworm bij veel paarden al meegenomen in een gebruikelijke najaarsbehandeling met een middel dat praziquantel bevat.

Wanneer dat onderdeel is van het wormmanagement, hoeft het feit dat lintworm met standaard mestonderzoek gemakkelijk kan worden gemist op zichzelf geen reden te zijn om aanvullend te testen.

Praziquantel wordt bovendien doorgaans veel minder vaak ingezet dan middelen die gedurende het jaar meerdere keren tegen bijvoorbeeld bloedworm kunnen worden gebruikt. De selectiedruk is daardoor beperkter.

Dat betekent niet dat resistentie onmogelijk is. Ook bij lintworm zijn inmiddels aanwijzingen voor verminderde werkzaamheid beschreven. Het blijft daarom verstandig om wormmiddelen alleen te gebruiken wanneer daar een goede reden voor is.

Geef je juist geen standaard najaarsbehandeling tegen lintworm, dan kun je bij een concrete aanleiding aanvullende diagnostiek gebruiken voordat je besluit te behandelen.

Weidemanagement en lintworm

Omdat lintworm voor zijn levenscyclus afhankelijk is van mosmijten of grasmijten, kun je deze parasiet niet op dezelfde manier beheersen als bloedworm.

Regelmatig mest verwijderen helpt om de hoeveelheid lintwormeitjes die op de weide terechtkomt te beperken, maar de mijten zelf horen bij het normale bodemleven.

Je kunt een weiland daarom niet eenvoudig lintwormvrij maken door te maaien, slepen, opnieuw in te zaaien of op een andere manier het grasland te bewerken.

Lintwormmanagement draait daardoor vooral om:

weten dat standaard mestonderzoek lintworm kan missen;
daar niet automatisch ongerust van worden;
lintworm meenemen in het wormmanagement wanneer daar aanleiding voor is;
aanvullend onderzoek gebruiken wanneer er een concrete reden is om meer informatie te willen;
gericht behandelen met een middel dat tegen lintworm werkzaam is.

Lintworm is daarmee een parasiet om rekening mee te houden, maar niet eentje die zonder verdere aanleiding een centrale plaats in het wormmanagement van ieder paard hoeft in te nemen.

Lees ook dit artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Lees ook dit artikel: Najaarskuur: waarom toch ontwormen als mestonderzoek geen aanleiding geeft?

The post Lintworm bij paarden: wat moet je weten? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Paardenhorzel: gele eitjes op de vacht en larven in het paard

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 11:54:09 +0000

De paardenhorzel (Gasterophilus) is eigenlijk geen worm, maar een vlieg. Het zijn de larven van deze vlieg die een deel van hun ontwikkeling in het paard doorbrengen.

Paardenhorzels zijn meestal geen belangrijke oorzaak van ziekte. Het bijzondere aan deze parasiet is vooral dat je de blootstelling vaak heel eenvoudig kunt herkennen: de volwassen horzel legt in de zomer en het najaar kleine gele eitjes vooral op de benen, flanken en manen van het paard.

Daardoor weet je vaak al zonder mestonderzoek dat je paard aan paardenhorzels is blootgesteld.

Hoe herken je de eitjes?

De eitjes van de paardenhorzel zijn klein, geel tot geelwit en zitten stevig vastgeplakt aan de haren.

Je ziet ze vooral tijdens het vliegseizoen. Bij de meest voorkomende paardenhorzel zitten ze vooral op de benen, flanken en manen.

Wanneer je deze typische gele eitjes ziet, weet je dat er paardenhorzels actief zijn geweest.

Ook als jouw eigen paard weinig eitjes heeft, kunnen weidemaatjes een bron van blootstelling zijn.

Hoe raakt het paard besmet?

De volwassen paardenhorzel legt haar eitjes vooral op de benen, flanken en manen van het paard.

Door likken en poetsen komen de eitjes of jonge larven in de mond terecht. Dat kan van de eigen vacht zijn, maar ook tijdens onderling groomen van een ander paard.

De jonge larven verblijven eerst enige tijd in de mond en trekken daarna verder naar de maag. Daar hechten ze zich aan het slijmvlies en ontwikkelen zich verder.

Wanneer de larven volgroeid zijn, laten ze los en verlaten ze het paard met de mest. Buiten het paard verpoppen ze zich, waarna later weer volwassen horzels verschijnen.

Paarden kunnen maandenlang horzellarven bij zich dragen

Horzellarven kunnen vele maanden in het paard aanwezig blijven.

Dat verklaart waarom eitjes die in zomer of najaar op de vacht worden gelegd uiteindelijk leiden tot larven die gedurende de winter in het paard aanwezig kunnen zijn.

In het voorjaar kunnen volgroeide larven met de mest naar buiten komen.

Als zulke larven in de mest aanwezig zijn, zijn ze met het blote oog zichtbaar. Het gaat om vrij forse larven; daar is geen microscoop voor nodig.

Kun je paardenhorzel aantonen met mestonderzoek?

Een normaal mestonderzoek is niet geschikt om een infectie met paardenhorzel vast te stellen.

De volwassen vlieg legt haar eitjes op de haren van het paard. Tijdens het grootste deel van hun ontwikkeling bevinden de larven zich vervolgens in de mond en later in de maag.

Pas wanneer de larven volgroeid zijn, verlaten ze het paard met de mest. Als je ze dan aantreft, zijn ze met het blote oog zichtbaar.

Voor paardenhorzel geldt daarom eigenlijk:

kijk naar het paard in plaats van naar het mestmonster.

Zie je in zomer of najaar de typische gele eitjes op de vacht, dan weet je dat het paard aan paardenhorzels is blootgesteld.

Veroorzaken horzellarven problemen?

Meestal niet.

Paarden kunnen horzellarven bij zich dragen zonder duidelijke gezondheidsproblemen te laten zien.

De jonge larven kunnen tijdens hun verblijf in de mond plaatselijke irritatie veroorzaken. De larven die zich later in de maag vasthechten kunnen daar kleine beschadigingen en irritatie van het maagslijmvlies veroorzaken.

Ernstige problemen door paardenhorzellarven zijn echter zeldzaam.

Het aantreffen van gele horzeleitjes op de vacht is dus geen reden om aan te nemen dat een paard daardoor ernstig ziek zal worden.

Probeer zoveel mogelijk eitjes te verwijderen

Zie je gele horzeleitjes op het paard, probeer er dan zoveel mogelijk te verwijderen.

Dat kan bijvoorbeeld met:

een speciaal horzelmesje;
een puimsteen- of horzelblokje;
voorzichtig knippen of scheren van haren waarop veel eitjes zitten;
eventueel een doekje of spons met lauwwarm water om de eitjes losser te maken, waarna je ze direct verwijdert.

Het verwijderen van de eitjes helpt om verdere opname te beperken.

Maar realiseer je ook dat zichtbare eitjes betekenen dat paardenhorzels al actief zijn geweest. Tegen de tijd dat je de eitjes ziet, is de kans groot dat het paard zelf — of via een weidemaatje — al eitjes of larven heeft binnengekregen.

Eitjes verwijderen is dus nuttig, maar geeft geen zekerheid dat er nog geen horzellarven in het paard aanwezig zijn.

Wanneer wordt tegen paardenhorzel behandeld?

Wanneer tijdens het vliegseizoen duidelijk horzeleitjes op het paard of op weidemaatjes zijn gezien, kan dat een reden zijn om de paardenhorzel mee te nemen in de najaarsbehandeling.

Bij voorkeur gebeurt dat nadat het vliegseizoen is afgelopen. Dan voorkom je dat je behandelt terwijl het paard kort daarna opnieuw aan verse eitjes wordt blootgesteld.

Daar komt de bekende regel vandaan om de najaarskuur na de eerste nachtvorst te geven.

Die vuistregel draait dus vooral om het moment waarop de volwassen paardenhorzels verdwijnen en er geen nieuwe eitjes meer worden afgezet.

Lees ook dit artikel: Waarom geef je de najaarskuur na de eerste nachtvorst?

Welk wormmiddel werkt tegen horzellarven?

Ivermectine en moxidectine zijn werkzaam tegen horzellarven.

Dat betekent niet dat je daarvoor automatisch een zo breed mogelijk combinatieproduct nodig hebt.

Wanneer paardenhorzel de enige reden voor behandeling is, kan een middel met alleen een daarvoor geschikte werkzame stof voldoende zijn.

Een combinatieproduct met bijvoorbeeld praziquantel heeft alleen meerwaarde wanneer er óók een reden is om tegen lintworm te behandelen.

Lees ook dit artikel: Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Lees ook dit artikel: Najaarskuur: waarom toch ontwormen als mestonderzoek geen aanleiding geeft?

Wat is praktisch belangrijk?

Paardenhorzel vraagt uiteindelijk om een vrij eenvoudige aanpak:

kijk tijdens zomer en najaar regelmatig naar de vacht;
herken de typische gele horzeleitjes op benen, flanken en manen;
verwijder zoveel mogelijk zichtbare eitjes;
realiseer je dat zichtbare eitjes ook betekenen dat opname waarschijnlijk al heeft kunnen plaatsvinden;
gebruik geen standaard mestonderzoek om paardenhorzel te proberen aan te tonen;
neem de blootstelling mee bij de beslissing of behandeling na afloop van het vliegseizoen zinvol is.

Paardenhorzel is daarmee vooral een goed voorbeeld van een parasiet waarbij kijken naar het paard soms meer informatie geeft dan kijken door de microscoop.

Lees ook dit artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

The post Paardenhorzel: gele eitjes op de vacht en larven in het paard first appeared on De Mestonderzoekshop.

Aarsworm bij paarden: jeuk rond de staart en hoe je hem aantoont

Richard Verbree — Fri, 04 Jun 2021 11:51:10 +0000

De aarsworm (Oxyuris equi), in de volksmond ook wel aarsmade genoemd, is een parasiet die vooral bekendstaat om jeuk rond de anus en staartwortel.

De infectie veroorzaakt meestal geen ernstige ziekte, maar kan voor het paard wel bijzonder hinderlijk zijn. Door de jeuk gaat het paard schuren. Daardoor kunnen haren afbreken en wondjes ontstaan.

Tijdens het genezen kunnen die wondjes opnieuw jeuk veroorzaken, waardoor het paard weer gaat schuren. Zo kan een vicieuze cirkel van jeuk en schuren ontstaan. Uiteindelijk kan het schuren zelfs een gewoonte worden, terwijl de oorspronkelijke aarsworminfectie inmiddels al verdwenen is.

Aarsworm verschilt bovendien op een belangrijk punt van veel andere wormsoorten: de eitjes worden niet gewoon met de mest uitgescheiden.

Hoe leeft de aarsworm?

Volwassen aarswormen bevinden zich in het achterste deel van het darmkanaal.

De vrouwelijke worm trekt vanuit de endeldarm naar buiten, vooral wanneer het paard rust of slaapt, en legt haar eitjes in een kleverige substantie op de huid rond de anus.

Dat is een belangrijk verschil met veel andere darmparasieten. Die leggen hun eitjes in de darm, waarna de eitjes met de mest naar buiten komen. Bij aarsworm worden de eitjes juist buiten het lichaam rond de anus afgezet.

De eitjes ontwikkelen zich daar verder. Het paard kan vervolgens opnieuw besmet raken door infectieuze eitjes uit de omgeving op te nemen.

Soms kun je een infectie met het blote oog zien

Doordat de eitjes rond de anus worden afgezet, kun je een aarsworminfectie soms al vermoeden door onder de staart te kijken.

Als het paard dat veilig toelaat, kun je rond de anus soms gelig-witte, kleverige strepen of korstjes zien. Daarin kunnen de aarswormeitjes aanwezig zijn.

Ook kun je soms een volwassen vrouwelijke aarsworm rond de anus of in de mest aantreffen.

Wat je met het blote oog ziet kan dus een duidelijke aanwijzing zijn, maar wanneer je de infectie wilt bevestigen is een specifieke onderzoeksmethode geschikter.

Welke klachten zie je?

Het meest kenmerkende verschijnsel is schuren van de staart en achterhand.

Je kunt bijvoorbeeld zien:

veelvuldig schuren met de achterhand;
afgebroken of kale haren aan de staartwortel;
geïrriteerde of beschadigde huid;
gelig-witte of kleverige resten rond de anus;
onrust of duidelijke irritatie.

Staartschuren betekent overigens niet automatisch dat een paard aarsworm heeft. Ook huidproblemen, insecten, mijten, allergieën en andere oorzaken kunnen jeuk veroorzaken.

En andersom geldt: blijft een paard schuren nadat een aarsworminfectie is behandeld, dan betekent dat niet automatisch dat de infectie nog aanwezig is. De beschadigde en genezende huid kan blijven jeuken en het schuren kan inmiddels een gewoonte zijn geworden.

Waarom vind je aarsworm vaak niet met gewoon mestonderzoek?

Omdat de vrouwelijke worm haar eitjes rond de anus afzet, komen deze niet op dezelfde manier met de mest mee als bijvoorbeeld bloedworm- of spoelwormeitjes.

In een gewoon mestmonster kunnen soms toevallig aarswormeitjes worden gevonden, maar daarop kun je niet vertrouwen.

Een negatieve standaard mesttelling sluit aarsworm daarom niet uit.

Hoe onderzoek je op aarsworm?

De meest geschikte methode is de cellotape-test.

Daarbij wordt een stukje doorzichtig plakband tegen de huid rond de anus gedrukt. Eventueel aanwezige eitjes blijven aan het plakband kleven en kunnen daarna onder de microscoop worden bekeken.

Doe dit bij voorkeur voordat de huid rond de anus is schoongemaakt en voordat zoveel mogelijk van het materiaal door schuren verdwenen is.

De cellotape-test sluit daarmee rechtstreeks aan op de bijzondere manier waarop de aarsworm zijn eitjes afzet.

De omgeving speelt een belangrijke rol

De kleverige massa met eitjes kan rond de anus achterblijven, maar door het schuren komen eitjes ook op allerlei plaatsen in de omgeving terecht.

Denk bijvoorbeeld aan:

stalwanden;
deuren;
hekken en palen;
voer- en drinkbakken;
poetsplaatsen;
andere oppervlakken waar het paard met de achterhand tegenaan schuurt.

Andere paarden kunnen daar vervolgens weer infectieuze eitjes opnemen.

Hygiëne hoort daarom bij de aanpak

Bij een aangetoonde aarsworminfectie is alleen behandelen van het paard niet voldoende.

Het is ook verstandig om:

de huid rond de anus voorzichtig schoon te houden;
plaatsen waar het paard schuurt goed te reinigen;
voer- en drinkbakken schoon te houden;
mest regelmatig te verwijderen;
besmet vuil niet langdurig op oppervlakken te laten zitten.

Vooral mechanisch schoonmaken is hierbij belangrijk: je wilt de kleverige resten met eitjes daadwerkelijk verwijderen.

Niet ieder wormmiddel werkt even betrouwbaar

Aarsworm kan met verschillende wormmiddelen worden behandeld, maar de werkzaamheid is niet altijd even voorspelbaar.

Er zijn situaties bekend waarin bijvoorbeeld ivermectine of moxidectine onvoldoende werkzaam bleek. Bij een aangetoonde of steeds terugkerende infectie is het daarom verstandig met de dierenarts te bespreken welk middel passend is.

Lees ook dit artikel: Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Blijven schuren betekent niet automatisch dat de aarsworm terug is

Dit is bij aarsworm een belangrijk praktisch punt.

De oorspronkelijke jeuk veroorzaakt schuren. Door het schuren raakt de huid beschadigd. Tijdens het herstel kan die huid opnieuw jeuken, waarna het paard weer gaat schuren.

Zo kan de oorspronkelijke aarsworminfectie al verdwenen zijn terwijl het jeuk-schuurgedrag blijft bestaan.

Wanneer een paard na behandeling blijft schuren, is steeds opnieuw ontwormen daarom niet automatisch de juiste reactie.

Kijk opnieuw of er aanwijzingen voor aarsworm zijn en houd ook rekening met:

beschadigde of genezende huid;
andere oorzaken van jeuk;
herbesmetting vanuit de omgeving;
onvoldoende werkzaamheid van de behandeling;
aangeleerd schuurgedrag.

Bij twijfel kan opnieuw een cellotape-test worden gedaan.

Aarsworm is vooral hinderlijk

Aarsworm verschilt daarmee behoorlijk van parasieten zoals bloedworm of spoelworm.

Het belangrijkste probleem is meestal jeuk en de gevolgen van het schuren, niet ernstige schade aan het maagdarmkanaal.

De praktische aanpak is daarom:

kijk onder de staart wanneer het paard veel schuurt;
gebruik bij verdenking een cellotape-test in plaats van alleen een gewoon mestonderzoek;
behandel gericht wanneer daar aanleiding voor is;
neem ook de omgeving en hygiëne mee;
ga er niet automatisch vanuit dat aanhoudend schuren betekent dat de infectie nog aanwezig is.

Lees ook dit artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Lees ook dit artikel: Wat betekent het als je geen wormeitjes vindt?

In het onderstaande filmpje zie je een aarsworm die eitjes legt rond de anus van het paard.

The post Aarsworm bij paarden: jeuk rond de staart en hoe je hem aantoont first appeared on De Mestonderzoekshop.