Wormmanagement - De Mestonderzoekshop

Is ontwormen eigenlijk wel zo gewoon?

Richard Verbree — Fri, 28 Aug 2026 10:07:24 +0000

Een paard ontwormen werd lange tijd gezien als iets wat je gewoon regelmatig deed. Een paar keer per jaar een wormmiddel geven, vaak volgens een vast schema en soms simpelweg ‘voor de zekerheid’ of ‘preventief’.

Tegenwoordig weten we dat zo’n aanpak niet verstandig is. Maar aan de andere kant bestaat soms het idee dat mestonderzoek betekent dat je juist helemaal niet meer hoeft te ontwormen.

Ook dat klopt niet.

Goed wormmanagement draait niet om zo veel mogelijk of zo weinig mogelijk ontwormen. Het draait om onderzoeken en behandelen wanneer daar aanleiding voor is.

Van routine naar gericht behandelen

Een wormmiddel is een geneesmiddel. Je gebruikt het om wormen te bestrijden wanneer dat nodig is.

Een paard behandelen zonder dat daar een goede aanleiding voor is, heeft geen voordeel. Integendeel: onnodig gebruik van wormmiddelen draagt bij aan de ontwikkeling van resistentie. Wormen die een behandeling overleven, kunnen hun verminderde gevoeligheid doorgeven. Daardoor kunnen middelen die we nodig hebben uiteindelijk minder goed gaan werken.

Ook buiten het paard kunnen ontwormmiddelen gevolgen hebben. Resten van sommige middelen komen via de mest op de weide terecht en kunnen daar invloed hebben op onder andere mestkevers en andere organismen die mest helpen afbreken.

Er zijn dus meerdere redenen om een wormmiddel niet automatisch te geven omdat ‘het weer tijd is’.

Lees ook dit artikel: Minder ontwormen is beter voor de weide!

Mestonderzoek doen betekent niet dat je niet ontwormt

Mestonderzoek is niet bedoeld om ontwormen koste wat kost te voorkomen.

Het vormt juist de basis om te bepalen of een behandeling nodig is.

Geeft de uitslag van het mestonderzoek aanleiding om te behandelen, dan hoort ontwormen gewoon bij goed wormmanagement. Het verschil zit erin dat je niet meer blind volgens de kalender behandelt, maar een reden hebt voor de behandeling.

Andersom geldt hetzelfde. Wanneer uit het mestonderzoek geen aanleiding voor behandeling naar voren komt, is er op basis van die uitslag geen reden om te ontwormen. Er kunnen wel andere relevante factoren zijn die in een specifieke situatie alsnog aanleiding geven tot behandeling.

Mestonderzoek en ontwormen zijn dus geen tegenpolen. Ze horen bij elkaar:

eerst onderzoeken, daarna beoordelen of behandeling nodig is.

Niet ieder paard heeft dezelfde behandeling nodig

Paarden verschillen onderling sterk in de hoeveelheid wormeitjes die zij uitscheiden.

Bij sommige paarden blijft de ei-uitscheiding bij herhaald mestonderzoek meestal laag. Andere paarden hebben vaker een hogere uitscheiding en vragen daardoor meer aandacht.

Juist daarom is het weinig logisch om alle paarden op hetzelfde moment hetzelfde wormmiddel te geven.

Door regelmatig mestonderzoek te doen, ontstaat in de loop van de tijd een beter beeld van het individuele paard. Dat helpt om het onderzoek en eventuele behandelingen steeds gerichter in te zetten.

Lees ook dit artikel: Is jouw paard gevoelig voor worminfecties?

Mestonderzoek blijft de basis

Standaard McMaster-mestonderzoek kan niet iedere wormsoort en ieder ontwikkelingsstadium aantonen. Dat betekent niet dat de waarde van mestonderzoek daardoor klein is. Het betekent vooral dat je moet weten wat een onderzoek wel en niet kan vertellen.

In specifieke situaties kunnen daarom andere relevante factoren aanleiding geven voor aanvullend onderzoek of voor een andere aanpak. Denk bijvoorbeeld aan een parasiet die met standaard McMaster-mestonderzoek niet goed aantoonbaar is, een jonge leeftijd of klachten waarbij verder onderzoek nodig is.

Dat zijn situaties die je bewust meeweegt. Ze veranderen de hoofdroute niet:

mestonderzoek vormt de basis en op basis daarvan bepaal je of behandeling nodig is.

En na een behandeling?

Wanneer een behandeling nodig is, wil je uiteraard ook dat het gekozen middel voldoende werkt.

Daarom kan het in bepaalde situaties verstandig zijn om na behandeling opnieuw mestonderzoek te doen en te controleren hoeveel de ei-uitscheiding is afgenomen. Dat is vooral belangrijk wanneer je wilt weten of een wormmiddel bij jouw paarden nog voldoende werkzaam is.

Zo wordt ontwormen geen losse handeling, maar onderdeel van een logisch proces:

onderzoeken → beoordelen → behandelen wanneer nodig → controleren waar dat relevant is.

Goed wormmanagement betekent dus niet zo veel mogelijk ontwormen. Maar ook niet zo weinig mogelijk.

Het betekent weten wat er speelt en een wormmiddel gebruiken wanneer daar een goede aanleiding voor is.

Mestonderzoek vormt daarbij de basis.

The post Is ontwormen eigenlijk wel zo gewoon? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Waarom geef je de “najaarskuur of winterkuur” na de eerste nachtvorst?

Richard Verbree — Fri, 28 Aug 2026 07:42:42 +0000

In de paardenwereld wordt vaak gezegd:

“Geef de najaarskuur na de eerste nachtvorst.”

Maar waarom eigenlijk? En wat wordt er precies bedoeld met die eerste nachtvorst? Moet het één nacht -1 °C zijn, moet het lokaal stevig vriezen of moet er landelijk nachtvorst zijn geweest?

De oorsprong van deze vuistregel ligt vooral bij de paardenhorzel.

De eerste nachtvorst heeft vooral met de paardenhorzel te maken

De volwassen paardenhorzel is actief tijdens de warmere maanden. De vlieg legt haar kenmerkende gele eitjes op de haren van paarden, vooral op de benen, flanken en manen.

Paarden krijgen de eitjes of jonge larven binnen tijdens likken en poetsen. De larven ontwikkelen zich vervolgens verder in het paard en verblijven gedurende de winter onder andere in de maag.

Wanneer je tijdens het vliegseizoen behandelt, kunnen daarna opnieuw horzeleitjes worden afgezet en kan het paard opnieuw larven opnemen.

Daarom is het praktisch om te wachten totdat het vliegseizoen daadwerkelijk voorbij is.

Koud najaarsweer en nachtvorst zorgen ervoor dat de volwassen paardenhorzels verdwijnen. Daarna vindt in principe geen nieuwe besmetting meer plaats.

Daar komt de bekende regel vandaan:

behandel na de eerste nachtvorst.

Maar wat is dan ‘de eerste nachtvorst’?

Daar bestaat geen exacte temperatuur voor.

Het is niet zo dat alle paardenhorzels bij -1 °C onmiddellijk verdwijnen en dat je bij -0,5 °C nog moet wachten. Ook één kort moment van vorst aan de grond hoeft niet te betekenen dat het vliegseizoen definitief voorbij is.

De eerste nachtvorst is daarom vooral een praktische vuistregel, geen harde biologische grens.

Waar je eigenlijk op wilt wachten is het moment waarop:

het duidelijk kouder is geworden;
er lokaal nachtvorst is geweest;
je geen paardenhorzels meer ziet vliegen;
er geen nieuwe gele eitjes meer op de paarden verschijnen.

Dan kun je ervan uitgaan dat het vliegseizoen ten einde is.

Het gaat om de omstandigheden bij jouw paarden

Of het ergens anders in Nederland al heeft gevroren is niet belangrijk.

Een nacht met vorst in Groningen zegt weinig over paarden die in Zeeland staan. Zelfs binnen één regio kunnen temperatuur en omstandigheden verschillen.

Kijk daarom vooral naar de lokale situatie.

De vraag is niet:

“Heeft het KNMI de eerste landelijke nachtvorst gemeld?”

maar:

“Is het horzelseizoen bij mijn paarden daadwerkelijk voorbij?”

Je hoeft niet op een magisch getal te wachten

Je hoeft dus ook niet te wachten totdat het bijvoorbeeld lokaal -5 °C is geweest.

De temperatuur zelf is niet het doel. Het doel is voorkomen dat je behandelt terwijl volwassen paardenhorzels nog actief zijn en het paard daarna opnieuw besmet kan raken.

Is het al langere tijd koud, zie je geen horzels meer en verschijnen er geen nieuwe eitjes meer, dan is dat veel relevanter dan één exact getal op de thermometer.

Zie je horzeleitjes? Dan weet je dat er blootstelling is geweest

Een voordeel van de paardenhorzel is dat blootstelling vaak gewoon zichtbaar is.

Zie je in de zomer of het najaar de typische gele eitjes op het paard, dan weet je dat paardenhorzels actief zijn geweest.

Probeer zoveel mogelijk eitjes te verwijderen, maar realiseer je dat het paard waarschijnlijk al eitjes of larven heeft kunnen opnemen.

Daarom kan zichtbare blootstelling aan paardenhorzels een goede reden zijn om deze parasiet mee te nemen in de najaarsbehandeling.

Lees ook dit artikel: Paardenhorzel: gele eitjes op de vacht en larven in het paard

Betekent ‘najaarskuur’ automatisch Equest Pramox?

Nee.

Dit is een belangrijk misverstand.

De term najaarskuur zegt iets over het moment waarop je behandelt, maar niet welk middel je automatisch moet gebruiken.

De juiste vraag blijft:

Waarvoor wil je behandelen?

Bijvoorbeeld:

wil je alleen horzellarven behandelen;
wil je ook lintworm meenemen;
is er aanleiding om rekening te houden met ingekapselde kleine bloedwormlarven;
of spelen meerdere risico’s tegelijkertijd?

Pas daarna kies je in overleg met je dierenarts een middel dat daarbij past.

Wanneer alleen paardenhorzel de reden voor behandeling is, hoeft daarvoor bijvoorbeeld niet automatisch een breed combinatieproduct te worden gebruikt.

En hoe zit het met lintworm?

Lintworm wordt in de praktijk vaak eveneens meegenomen in de najaarsbehandeling.

Dat heeft echter niet met de eerste nachtvorst zelf te maken.

Lintworm wordt via mosmijten of grasmijten op de weide overgebracht. De bekende timing na de eerste nachtvorst is dus vooral afkomstig van de levenscyclus van de paardenhorzel.

Wanneer je in het najaar ook tegen lintworm wilt behandelen, moet het gekozen middel uiteraard wel een werkzame stof bevatten die tegen lintworm werkt.

En de ingekapselde bloedwormlarven?

Ook ingekapselde larven van kleine bloedworm worden vaak in één adem genoemd met de najaarskuur.

Maar ook daarvoor geldt dat de eerste nachtvorst geen magisch behandelmoment is.

Het verblijf in de darmwand en het inkapselen van larven is een normaal onderdeel van de levenscyclus van kleine bloedworm en gebeurt niet alleen in de winter. De winter heeft dus geen exclusieve relatie met ingekapselde larven.

Of er aanleiding is om tegen ingekapselde bloedwormlarven te behandelen hangt af van het totale wormmanagement, de leeftijd en historie van het paard, omstandigheden op het bedrijf en het ingeschatte risico.

De nachtvorstregel komt dus niet voort uit de bloedworm, maar vooral uit de paardenhorzel.

Waarom wordt er dan vaak één brede najaarskuur gegeven?

In de praktijk worden verschillende overwegingen vaak samengevoegd.

Aan het einde van het weideseizoen kan bijvoorbeeld tegelijkertijd sprake zijn van:

blootstelling aan paardenhorzels;
een reden om lintworm mee te nemen;
een reden om tegen bepaalde stadia van kleine bloedworm te behandelen.

Dan kan een breder middel logisch zijn.

Maar dat betekent niet dat ieder paard ieder najaar hetzelfde brede middel nodig heeft.

Lees ook dit artikel: Najaarskuur: waarom toch ontwormen als mestonderzoek geen aanleiding geeft?

Wat is dus het juiste moment?

Wanneer paardenhorzel de reden is om de behandeling in het najaar te plannen, kun je de bekende regel ‘na de eerste nachtvorst’ beter zo interpreteren:

wacht totdat het horzelseizoen lokaal daadwerkelijk voorbij is.

Kijk daarbij naar het weer én naar wat je rond de paarden ziet.

Geen horzels meer, geen nieuwe eitjes en inmiddels duidelijk koud najaarsweer? Dan is dat een logisch moment om een eventuele behandeling tegen horzellarven uit te voeren.

Kort samengevat

De bekende regel om de najaarskuur na de eerste nachtvorst te geven komt vooral door de paardenhorzel.

De eerste nachtvorst is daarbij geen exacte temperatuurgrens. Het is een praktische aanwijzing dat het vliegseizoen ten einde loopt en het paard na behandeling niet opnieuw door volwassen paardenhorzels wordt besmet.

De belangrijkste vragen zijn daarom:

Zijn de paardenhorzels lokaal verdwenen?
Worden er geen nieuwe eitjes meer afgezet?
Waarvoor wil je het paard daadwerkelijk behandelen?
Welk middel past bij die parasiet of combinatie van parasieten?

Een najaarskuur is dus geen automatisch recept voor één bepaald wormmiddel.

Lees ook dit artikel: Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Lees ook dit artikel: Equest en Equest Pramox: hoe zit het met resistentie?

The post Waarom geef je de “najaarskuur of winterkuur” na de eerste nachtvorst? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Ontwormd en daarna wormen in de mest: hoe kan dat?

Richard Verbree — Sat, 15 Apr 2023 10:50:58 +0000

Je hebt je paard ontwormd en een dag later liggen er ineens wormen in de mest.

Dat kan behoorlijk opvallend zijn, zeker wanneer je vóór de behandeling niets had gezien. Toch is dit op zichzelf meestal niet vreemd.

Een wormmiddel kan aanwezige wormen doden of verlammen, waarna ze via de darm met de mest naar buiten worden afgevoerd.

Dat je na het ontwormen wormen ziet, betekent dus niet automatisch dat er iets mis is gegaan.

Waarom zie je de wormen pas na het ontwormen?

Veel darmwormen leven normaal gesproken in het paard en komen niet vanzelf met de mest naar buiten.

Na behandeling kunnen wormen loskomen van de darmwand of hun vermogen verliezen om zich in de darm te handhaven. De darmbeweging voert ze vervolgens mee naar buiten.

Daardoor kun je na een behandeling ineens wormen zien die vóór het ontwormen volledig aan het zicht waren onttrokken.

Hoeveel je ziet, verschilt sterk per paard, parasiet en behandeling.

Welke wormen kun je na behandeling zien?

Vooral grotere wormsoorten vallen gemakkelijk op.

Spoelworm

Spoelwormen (Parascaris spp.) kunnen tientallen centimeters lang worden en zijn daardoor moeilijk te missen.

Ze zijn meestal witachtig tot crème van kleur en lijken enigszins op dikke spaghetti.

Vooral bij jonge paarden met een flinke spoelworminfectie kunnen na behandeling meerdere volwassen wormen in de mest verschijnen.

Bloedworm

Ook bloedwormen kunnen na behandeling worden uitgescheiden.

Kleine bloedwormen zijn veel kleiner dan spoelwormen en kunnen variëren van bleek of witachtig tot rood of donkerrood. Daardoor worden ze gemakkelijk over het hoofd gezien.

Alleen aan de kleur kun je dus niet bepalen of iets wel of geen bloedworm is.

Aarsworm

Volwassen aarswormen kunnen eveneens zichtbaar zijn. Vooral de vrouwelijke wormen zijn relatief groot en witachtig.

Aarsworm wordt vaak eerder opgemerkt door jeuk en schuren rond de staart dan doordat de worm in de mest wordt gevonden.

Lintworm

Bij lintworm kunnen na behandeling wormdelen of complete lintwormen worden uitgescheiden.

Ze zien er duidelijk anders uit dan de lange ronde wormen zoals spoelworm.

Betekent veel zichtbare wormen dat het paard zwaar besmet was?

Niet noodzakelijk.

Het aantal wormen dat je in één of enkele mestballen ziet, is geen betrouwbare telling van het totale aantal wormen dat in het paard aanwezig was.

Een deel kan:

al eerder zijn uitgescheiden;
uiteenvallen in het maagdarmkanaal;
niet herkenbaar meer in de mest terechtkomen;
later worden uitgescheiden.

Andersom kan één opvallend grote spoelworm veel indruk maken terwijl dat weinig zegt over hoeveel andere wormen aanwezig waren.

Zichtbare wormen zijn dus geen kwantitatieve maat voor de ernst van een infectie.

En als ik helemaal geen wormen zie?

Ook dat zegt weinig.

Na een effectieve behandeling hoef je helemaal geen herkenbare wormen in de mest te vinden.

Veel wormen zijn klein, kunnen worden afgebroken of vallen simpelweg niet op tussen de mest.

Geen wormen zien betekent daarom niet dat het wormmiddel niet heeft gewerkt.

Omgekeerd bewijst het zien van wormen na behandeling ook niet dat alle aanwezige wormen door het gebruikte middel zijn gedood.

Kun je aan de wormen zien of het wormmiddel heeft gewerkt?

Niet betrouwbaar.

Dat er na behandeling wormen worden uitgescheiden, laat zien dat er wormen aanwezig waren en dat ten minste een deel daarvan is losgekomen of gedood.

Maar het vertelt niet of het middel voldoende effectief tegen de totale wormpopulatie is geweest.

Dat is vooral belangrijk vanwege resistentie.

Wanneer we bijvoorbeeld willen weten of een wormmiddel nog goed werkt tegen bloedworm of spoelworm, kijken we daarom niet naar het aantal wormen dat na behandeling in de mest ligt.

Daarvoor is een Worm Egg Reduction Test (WERT/FECRT) veel geschikter.

Daarbij wordt de hoeveelheid eitjes vóór en na behandeling met elkaar vergeleken.

Lees ook dit artikel: Hoe bereken ik de FECRT of WERT?

Waarom kan ik na behandeling nog steeds eitjes vinden?

Ook dit moet voorzichtig worden geïnterpreteerd.

Wanneer kort na behandeling nog enkele eitjes worden aangetroffen, hoeft dat niet automatisch te betekenen dat levende volwassen wormen zijn achtergebleven. Er kan bijvoorbeeld nog darminhoud met eerder geproduceerde eitjes onderweg zijn.

Daarom wordt de controle na behandeling op een voor het gebruikte wormmiddel passend moment uitgevoerd.

Pas dan kun je de daling van de ei-uitscheiding zinvol beoordelen.

Vooral bij spoelworm is enige voorzichtigheid nodig

Bij een jong paard met een zeer zware spoelworminfectie kunnen grote aantallen volwassen wormen in de dunne darm aanwezig zijn.

Het plotseling afsterven of loskomen van een grote wormmassa kan in uitzonderlijke gevallen problemen veroorzaken, waaronder verstopping van de darm.

Zie je bij een jong paard na behandeling zeer grote aantallen spoelwormen en krijgt het paard klachten zoals:

koliek;
niet willen eten;
weinig of geen mest produceren;
duidelijk ziek of lusteloos worden;

neem dan contact op met de dierenarts.

Wormen zien betekent niet automatisch dat het mestonderzoek ze had moeten aantonen

Dit is een belangrijk onderscheid.

Niet iedere parasiet wordt met gewoon mestonderzoek even goed aangetoond.

Daarnaast zoeken we bij mestonderzoek meestal naar eitjes of larven, niet naar de volwassen worm zelf.

Een paard kan bijvoorbeeld wormen hebben terwijl:

de wormen nog niet volwassen zijn en dus geen eitjes produceren;
de parasiet zijn eitjes niet regelmatig via de mest uitscheidt;
een andere onderzoeksmethode nodig is;
de ei-uitscheiding onder de detectiegrens van het onderzoek ligt.

Het vinden van een worm na behandeling is daarom niet automatisch in tegenspraak met een eerdere negatieve mestuitslag.

Lees ook dit artikel: Geen wormeitjes gevonden, maar toch wormen in de mest: hoe kan dat?

Moet je iets doen als je wormen ziet?

Vaak is alleen vaststellen welke parasiet je ziet al de belangrijkste eerste stap.

Een grote spoelworm bij een jong paard heeft bijvoorbeeld een andere betekenis dan een kleine bloedworm bij een volwassen paard.

Kijk vervolgens naar het totale wormmanagement:

welke parasiet is waarschijnlijk aanwezig?
welk middel is gebruikt?
was dit middel tegen deze parasiet bedoeld?
is controle van de werking nodig?
wanneer is opnieuw mestonderzoek zinvol?

Alleen naar de zichtbare wormen kijken geeft daarvoor onvoldoende informatie.

Kijk naar het hele wormmanagement

Wormen in de mest zien na een ontworming kan opvallend zijn, maar is meestal gewoon het gevolg van het verwijderen van aanwezige parasieten.

Belangrijker is de vraag waarom het paard werd behandeld en of de behandeling het gewenste effect heeft gehad.

Daarvoor zijn de voorgeschiedenis, het type parasiet, mestonderzoek en – wanneer relevant – controle van de werkzaamheid van het gebruikte wormmiddel veel informatiever dan het aantal wormen dat je na behandeling met het blote oog terugvindt.

Lees ook dit artikel: Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Lees ook dit artikel: Resistentie tegen wormmiddelen: hoe ontstaat het en wat kun je doen?

The post Ontwormd en daarna wormen in de mest: hoe kan dat? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Zand in de mest van je paard: wat zegt dat eigenlijk?

Richard Verbree — Mon, 19 Sep 2022 09:04:23 +0000

Paarden kunnen ongemerkt zand binnenkrijgen. Bijvoorbeeld wanneer ze gras of voer van een zandige bodem opnemen, op een schrale weide heel kort grazen of gemorst hooi uit een paddock eten.

Een deel van dat zand gaat gewoon weer met de mest naar buiten. Maar zand kan zich ook in de darmen ophopen en uiteindelijk problemen veroorzaken.

Juist daarom is het zinvol om bij mestonderzoek ook op zand te letten. Vind je zand in de mest, dan is dat een belangrijk signaal: je paard krijgt zand binnen.

Wat je aan die hoeveelheid zand níét kunt zien, is hoeveel zand er eventueel nog in de darmen aanwezig is.

Zand gevonden? Zoek eerst uit waar het vandaan komt

Als je zand in de mest aantreft, is de eerste stap niet een zandkuur maar het achterhalen van de oorzaak.

Kijk bijvoorbeeld naar:

hooi of ander voer dat rechtstreeks vanaf een zandige bodem wordt gegeten;
gemorst voer dat uit het zand wordt opgenomen;
een schrale of zeer kort afgegraasde weide;
een paddock of track waar weinig ander ruwvoer beschikbaar is;
een paard dat bewust aarde of zand eet.

Probeer verdere opname vervolgens zoveel mogelijk te voorkomen. Voer bijvoorbeeld vanaf een verharde ondergrond, rubbermat of geschikte voerbak en zorg dat het paard niet voortdurend kleine restjes ruwvoer uit het zand hoeft te zoeken.

Dat is belangrijk, want ondersteunen van de zandafvoer heeft weinig zin wanneer er tegelijkertijd iedere dag opnieuw zand binnenkomt.

Wat zegt zand in de mest?

Eigenlijk iets heel concreets:

er is zand door het maagdarmkanaal van je paard gegaan en een deel daarvan wordt uitgescheiden.

Dat is nuttige informatie. Maar de volgende stap — uitrekenen hoeveel zand er dan nog in de darmen moet zitten — kunnen we niet betrouwbaar maken.

De hoeveelheid zand die met de mest naar buiten komt, kan namelijk behoorlijk variëren. Een paard kan op het ene moment relatief veel zand uitscheiden en op een ander moment weinig. Bovendien weten we niet welk deel van het opgenomen zand probleemloos passeert en welk deel eventueel achterblijft.

Daarom kun je uit een mestmonster niet betrouwbaar concluderen:

hoeveel zand zich in de darmen bevindt;
of er sprake is van een kleine of grote zandophoping;
hoe groot het risico op zandkoliek is;
of vanaf een bepaalde hoeveelheid behandeling noodzakelijk is.

Dat maakt controleren op zand niet zinloos. Het betekent alleen dat je de uitslag moet gebruiken voor de vraag die de methode wél kan beantwoorden: krijgt mijn paard zand binnen?

Een percentage zand klinkt nauwkeuriger dan het is

Er worden ook zandtesten aangeboden waarbij de hoeveelheid zand in mest heel nauwkeurig wordt uitgedrukt, bijvoorbeeld als percentage of andere meetwaarde. Soms wordt zo’n uitkomst vervolgens gebruikt om een uitspraak te doen over de hoeveelheid zand in de darmen of over de noodzaak om te behandelen.

Daar zit een belangrijk probleem.

Het is technisch best mogelijk om nauwkeurig te meten hoeveel zand er in een bepaald mestmonster zit. Maar daarmee weet je nog niet hoeveel zand zich in het paard bevindt.

Voor zover wetenschappelijk bekend bestaan er geen betrouwbare grenswaarden waarmee bijvoorbeeld 0,5% zand in de mest kan worden vertaald naar een lichte, matige of ernstige zandophoping in de darm. Ook kan zo’n percentage niet betrouwbaar bepalen wanneer behandeling noodzakelijk is.

Een exact getal kan daardoor meer zekerheid suggereren dan de methode werkelijk biedt.

Hetzelfde geldt overigens voor eenvoudige vuistregels zoals ‘meer dan een theelepel zand’. Een percentage klinkt wetenschappelijker dan een theelepel, maar voor de belangrijkste vraag van de paardenhouder — hoeveel zand zit er in mijn paard en moet ik behandelen? — ontbreekt bij beide dezelfde vertaalslag.

Het getal beschrijft uiteindelijk vooral wat er in het onderzochte mestmonster is gevonden.

Wanneer is een zandkuur zinvol?

Dat we niet kunnen meten hoeveel zand er in de darmen achterblijft, betekent niet dat je niets kunt doen wanneer je zand aantreft.

Als bij controle duidelijk of herhaald zand in de mest wordt gevonden, weet je dat het paard zand opneemt. Naast het wegnemen van de oorzaak kan het dan verstandig zijn om de afvoer van zand tijdelijk te ondersteunen.

Daarvoor worden vooral producten met psyllium, ook wel vlozaad genoemd, gebruikt.

Psyllium neemt veel vocht op en vormt in de darm een gelachtige massa. Het wordt veel toegepast bij paarden die zand opnemen. Onderzoek naar de daadwerkelijke afvoer van zand laat wisselende resultaten zien. Daarom zouden we niet willen stellen dat een gewone psylliumkuur gegarandeerd een eventuele zandophoping verwijdert of zandkoliek voorkomt.

Dat is iets anders dan zeggen dat psyllium geen bruikbare rol kan hebben.

Bij een verder gezond paard waarbij zand wordt aangetroffen, kan een daarvoor bedoeld psylliumproduct een laagdrempelige manier zijn om de natuurlijke afvoer te ondersteunen. Gebruik zo’n product wel volgens de dosering en gebruiksduur van de fabrikant.

Een grote of al aantoonbare zandophoping is een andere situatie. De behandeling daarvan hoort bij de dierenarts en kan niet gelijk worden gesteld aan het thuis geven van een gebruikelijke zandkuur.

Blijf daarna controleren

Ook na het aanpassen van het management en eventueel geven van een zandkuur is opnieuw controleren zinvol.

Omdat de hoeveelheid zand die wordt uitgescheiden van dag tot dag kan verschillen, geeft één enkel mestmonster maar beperkte informatie. Door op verschillende momenten en steeds op ongeveer dezelfde manier te controleren, krijg je een beter beeld van wat er gebeurt.

Je kunt bijvoorbeeld volgen of:

er bij herhaalde controles nog steeds zand zichtbaar is;
de hoeveelheid zichtbaar zand afneemt;
na aanpassing van de voerplek geen of nauwelijks zand meer wordt gevonden;
het probleem later opnieuw terugkomt.

Daarbij blijft dezelfde beperking gelden.

Als je na verloop van tijd geen zand meer vindt, is dat gunstig: bij die controles wordt geen zand meer uitgescheiden. Maar je kunt daaruit niet met zekerheid concluderen dat er helemaal geen zand meer in de darmen aanwezig is.

Monitoring helpt dus vooral om te beoordelen of de zandopname en -uitscheiding lijken af te nemen, niet om de darm ‘zandvrij’ te verklaren.

En als je paard klachten heeft?

Dit artikel gaat vooral over het vroeg signaleren van zand bij een paard dat verder geen duidelijke gezondheidsproblemen heeft.

Heeft je paard koliekverschijnselen, aanhoudende diarree of andere maag-darmklachten en vermoed je dat zand een rol kan spelen? Dan is alleen mest op zand controleren niet voldoende. Een dierenarts kan beoordelen of verder onderzoek nodig is. Met beeldvorming kan veel beter worden onderzocht of er daadwerkelijk een relevante hoeveelheid zand in de darmen aanwezig is.

Wat heb je dan aan een zandtest?

Meer dan je misschien zou denken — zolang je maar de juiste vraag stelt.

Een zandtest kan je niet vertellen hoeveel zand er in de darmen van je paard zit. Ook bestaat er geen betrouwbare hoeveelheid zand in de mest waarbij je kunt zeggen: vanaf hier is sprake van een gevaarlijke zandophoping.

Maar een zandtest kan je wel vroeg waarschuwen dat je paard zand binnenkrijgt.

En daar kun je iets mee:

zand signaleren → oorzaak opsporen en wegnemen → zo nodig de afvoer ondersteunen → blijven controleren.

Dat is uiteindelijk veel waardevoller dan een schijnbaar exact getal waaraan meer betekenis wordt gegeven dan wetenschappelijk kan worden onderbouwd.

The post Zand in de mest van je paard: wat zegt dat eigenlijk? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen?

Richard Verbree — Wed, 28 Jul 2021 07:28:06 +0000

Let op: dit artikel is geen behandel- of ontwormadvies voor een individueel paard. Het heeft uitsluitend tot doel inzichtelijk te maken welke wormmiddelen beschikbaar zijn, tegen welke parasieten ze worden gebruikt en hoe het momenteel staat met de werkzaamheid en resistentieontwikkeling.

Welke behandeling in een concrete situatie passend is, hangt onder andere af van de aangetroffen parasiet, de leeftijd van het paard, de mate van besmetting, eerdere behandelingen en de werkzaamheid van middelen op het betreffende bedrijf. Bespreek een behandeling daarom altijd met je dierenarts.

Niet ieder wormmiddel werkt tegen iedere wormsoort.

Bovendien betekent het feit dat een middel oorspronkelijk tegen een bepaalde worm werkt niet automatisch dat het dat vandaag nog overal even goed doet. Door resistentie kan de werkzaamheid sterk afnemen.

Daarom is het belangrijk om niet alleen naar de merknaam van een wormkuur te kijken, maar ook naar:

welke werkzame stof erin zit;
welke parasiet je wilt behandelen;
of tegen die combinatie resistentie bekend is.

Equest Pramox werkt niet ‘tegen alles’

Equest Pramox wordt in de praktijk nog regelmatig gezien als een soort alles-in-één wormkuur. Dat beeld klopt niet.

Equest Pramox bevat twee werkzame stoffen:

moxidectine
praziquantel

Daardoor werkt het tegen verschillende soorten wormen én lintworm, maar niet tegen iedere parasiet en ook niet altijd even betrouwbaar.

Bij spoelworm is bijvoorbeeld veel resistentie tegen moxidectine aangetoond. Dat Equest Pramox een breed middel is, betekent dus niet dat het daarmee ook een goede keuze is tegen spoelworm.

Ook tegen bijvoorbeeld leverbot werkt Equest Pramox niet.

De vraag moet daarom nooit zijn:

“Welk middel pakt zo veel mogelijk?”

maar:

“Welke parasiet wil ik behandelen en welk middel werkt daar nog voldoende tegen?”

Kijk naar de werkzame stof

De meeste paardeneigenaren kennen vooral de merknamen van wormmiddelen.

Dat is logisch. Je kent bijvoorbeeld Equest of Equest Pramox, maar misschien niet direct de werkzame stof die erin zit.

Toch is juist die werkzame stof belangrijk voor de werking.

Voor paarden worden vooral middelen gebruikt met:

fenbendazol
pyrantel
ivermectine
moxidectine
praziquantel

Sommige producten combineren twee werkzame stoffen. Zo wordt praziquantel gecombineerd met ivermectine of moxidectine om ook lintworm te behandelen.

Verschillende merknamen kunnen dus gewoon dezelfde werkzame stof bevatten.

Bloedworm

Bij bloedworm worden tegenwoordig vooral ivermectine en moxidectine gebruikt.

Tegen volwassen kleine bloedworm werken deze middelen over het algemeen nog goed. Toch is inmiddels ook tegen ivermectine en moxidectine resistentie aangetoond.

Bij oudere middelen zoals fenbendazol en pyrantel komt resistentie tegen kleine bloedworm veel voor. Daardoor is de werkzaamheid op veel bedrijven beperkt.

Bij de ingekapselde larven van kleine bloedworm ligt het anders. Moxidectine is een van de middelen die juist tegen deze larvale stadia wordt gebruikt.

Ook hierbij geldt echter dat een middel niet automatisch overal even goed werkt.

Lees ook dit artikel: Equest en Equest Pramox: hoe zit het met resistentie?

Spoelworm

Bij spoelworm (Parascaris) is de resistentiesituatie heel anders dan bij bloedworm.

Ivermectine en moxidectine werden vroeger veel tegen spoelworm gebruikt. Inmiddels is op veel plaatsen resistentie tegen deze middelen aangetoond.

Daarom worden ivermectine en moxidectine in de praktijk niet meer als betrouwbare middelen tegen spoelworm beschouwd.

Pyrantel en fenbendazol zijn doorgaans beter werkzaam, al is ook tegen deze middelen resistentie bekend.

Juist bij bedrijven met veulens en jonge paarden is het daarom belangrijk om te controleren of het gebruikte middel daadwerkelijk voldoende werkt.

Lees ook dit artikel: Spoelwormeitjes aangetroffen: wat nu?

Lintworm

Tegen lintworm wordt vooral praziquantel gebruikt.

Daarom zit praziquantel bijvoorbeeld in combinatieproducten als Equest Pramox en verschillende ivermectine-praziquantelproducten.

Ook pyrantel kan tegen lintworm werken, maar alleen in een daarvoor bedoelde hogere dosering.

Praziquantel werkt over het algemeen nog goed, al zijn er inmiddels ook signalen dat de werkzaamheid niet overal vanzelfsprekend blijft.

Een extra moeilijkheid bij lintworm is dat een standaard mestonderzoek een infectie gemakkelijk kan missen. Een negatieve uitslag sluit lintworm dus niet uit.

Lees ook dit artikel: Lintwormeitjes aangetroffen: wat nu?

Aarsworm

Aarsworm kan behoorlijk hardnekkig zijn.

Van verschillende wormmiddelen is bekend dat de werkzaamheid tegen aarsworm kan tegenvallen.

Daar komt bij dat behandeling alleen niet voldoende is. De vrouwelijke aarsworm legt haar eitjes rond de anus. Het paard gaat daardoor vaak schuren en kan de eitjes vervolgens over stalwanden, hekwerken, voerbakken en andere oppervlakken verspreiden.

Hygiëne is bij aarsworm daarom een belangrijk onderdeel van de aanpak.

Veulenworm

Veulenworm (Strongyloides westeri) speelt vooral bij jonge veulens.

Er zijn wormmiddelen die tegen veulenworm werken, waaronder ivermectine.

Maar juist bij deze parasiet is het belangrijk om verder te kijken dan alleen behandelen. Veulenworm kan zich namelijk buiten het paard in warm en vochtig strooisel verder vermenigvuldigen. Daardoor kan de infectiedruk in een kraamstal snel oplopen.

Een wormmiddel kan een besmet veulen behandelen, maar voorkomt niet dat een vervuilde stalomgeving opnieuw voor besmetting zorgt.

Lees ook dit artikel: Stalhygiëne en worminfecties: wat kun je preventief doen?

Paardenhorzel

De paardenhorzel is eigenlijk geen worm maar een vlieg. De larven brengen wel een deel van hun ontwikkeling in het paard door en worden daarom vaak meegenomen in wormmanagement.

Ivermectine en moxidectine werken tegen horzellarven.

Zie je in zomer of najaar de typische gele horzeleitjes op de haren van het paard, dan weet je bovendien al dat het paard aan paardenhorzels is blootgesteld.

Dat kan meewegen bij de beslissing om later in het jaar gericht tegen horzellarven te behandelen.

Longworm

Longworm speelt bij paarden vooral een rol wanneer zij samen met ezels worden gehouden of op weiden lopen waar besmette ezels grazen.

Verschillende wormmiddelen kunnen tegen longworm werkzaam zijn.

Longworm is met een normaal McMaster-mestonderzoek niet goed te onderzoeken. Wanneer longworm wordt vermoed, is daarvoor een andere onderzoeksmethode nodig.

Leverbot

Leverbot laat heel duidelijk zien waarom geen enkel paardenwormmiddel simpelweg ‘alles pakt’.

De gebruikelijke wormmiddelen voor paarden zijn niet bedoeld voor de behandeling van leverbot.

Wanneer leverbot wordt aangetoond of sterk wordt vermoed, is daarvoor een specifieke behandeling nodig. Bij paarden moet dat met de dierenarts worden besproken.

Overzicht: welke middelen werken tegen welke parasieten?

In het onderstaande schema zie je in één oogopslag hoe de belangrijkste wormmiddelen zich tot de verschillende parasieten verhouden.

Veeg horizontaal om alle middelen te bekijken →

Overzicht van de werkzaamheid van wormmiddelen tegen verschillende parasieten bij paarden
Parasiet	Fenbendazol	Pyrantel	Ivermectine	Moxidectine	Moxidectine + praziquantel	Ivermectine + praziquantel
Bekende merknamen	Panacur Equiworm F	Equiworm P Hippotwin Banminth Strongid P	Eqvalan Bimectin Eraquell Noromectin Equimectin	Equest¹	Equest Pramox²	Equimax Eqvalan Duo Furexel combi
Aarsworm	+	+	+/-	+/-	+/-	+/-
Bloedworm (volwassen wormen)	+/-	-	+	+	+	+
Bloedworm (larven)	+/-³	-	+/-	+	+	+/-
Horzellarven	-	-	+	+	+	+
Lintworm	-	+⁴	-	-	+	+
Longworm	+	-	+	-	-	+
Spoelworm	+	+	-	-	-	-
Veulenworm	+	-	+	+¹	+²	+
Leverbot	-	-	-	-	-	-

+ = werkzaam +/- = beperkt of minder betrouwbaar werkzaam - = niet of praktisch onvoldoende werkzaam

¹ Equest: niet toedienen aan veulens jonger dan 4 maanden.

² Equest Pramox: niet toedienen aan veulens jonger dan 6,5 maanden.

³ Fenbendazol kan bij gevoelige kleine bloedwormen werkzaam zijn. Voor ingekapselde larven bestaat een vijfdaagse behandeling, maar door veel voorkomende resistentie is de werkzaamheid niet overal betrouwbaar.

⁴ Pyrantel is tegen lintworm alleen werkzaam in de daarvoor voorgeschreven hogere dosering.

Een breed wormmiddel is niet automatisch beter

Het klinkt logisch: als je toch ontwormt, kun je misschien maar beter een middel gebruiken dat tegen zo veel mogelijk wormsoorten werkt.

Maar vanuit resistentie is dat juist niet altijd verstandig.

Wanneer je een middel gebruikt tegen een parasiet die helemaal niet behandeld hoefde te worden, stel je die wormpopulatie onnodig bloot aan het middel. Daarmee vergroot je de selectiedruk.

Een combinatie van moxidectine en praziquantel kan bijvoorbeeld heel zinvol zijn wanneer er een reden is om zowel bepaalde stadia van bloedworm als lintworm te behandelen.

Maar dat maakt zo’n combinatie niet automatisch de beste jaarlijkse ‘najaarskuur’ voor ieder paard.

Lees ook dit artikel: Najaarskuur: waarom toch ontwormen als mestonderzoek geen aanleiding geeft?

Werkt een middel bij jouw paarden nog?

Een wormmiddel kan volgens de bijsluiter tegen een bepaalde parasiet werken, terwijl de werkzaamheid op een bepaald bedrijf inmiddels sterk is afgenomen.

Dat is resistentie in de praktijk.

Voor wormsoorten waarbij de ei-uitscheiding daarvoor geschikt is, kun je de werking controleren met een Faecal Egg Count Reduction Test (FECRT) of WormEi Reductie Test (WERT).

Daarbij vergelijk je het aantal gevonden wormeitjes vóór en na behandeling.

Zo kun je controleren of het gebruikte wormmiddel daadwerkelijk heeft gedaan wat je ervan verwachtte.

Lees ook dit artikel: Resistentie tegen wormmiddelen: hoe ontstaat het en wat kun je doen?

Eerst bepalen wat je wilt behandelen

De belangrijkste boodschap van dit artikel is dus niet:

“Bij worm X moet je middel Y gebruiken.”

Maar:

“Bepaal eerst welke parasiet je wilt behandelen en kijk daarna welk middel daarvoor geschikt én nog voldoende werkzaam is.”

Mestonderzoek, aanvullende diagnostiek, de leeftijd en voorgeschiedenis van het paard en kennis over resistentie op het bedrijf helpen om een behandeling zo gericht mogelijk te kiezen.

Daarmee vergroot je niet alleen de kans dat een behandeling daadwerkelijk werkt, maar voorkom je ook onnodig gebruik van ontwormmiddelen.

Wetenschappelijke onderbouwing

KNMvD. Leidraad Paard en Parasieten. 2024.

American Association of Equine Practitioners. Internal Parasite Control Guidelines. 2024.

Rendle D, et al. Equine parasite control: BEVA primary care clinical guidelines. Equine Veterinary Journal. 2024.

Lees ook dit artikel: Wat betekent een EPG-waarde bij mestonderzoek?

Lees ook dit artikel: Resistentie tegen wormmiddelen: hoe ontstaat het en wat kun je doen?

The post Welke wormmiddelen werken tegen welke wormen? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Resistentie tegen wormmiddelen: hoe ontstaat het en wat kun je doen?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 16:29:47 +0000

Resistentie tegen ontwormmiddelen is een van de belangrijkste redenen om wormmiddelen bij paarden zo gericht mogelijk te gebruiken.

Maar wat betekent resistentie eigenlijk?

Niet het paard wordt resistent tegen een wormmiddel. Het zijn de wormen die steeds minder gevoelig kunnen worden voor een werkzame stof.

In feite is dat gewoon evolutie. De wormen die een behandeling overleven, krijgen de kans zich voort te planten en hun eigenschappen door te geven.

Als dat proces zich vaak genoeg herhaalt, neemt resistentie toe. Dat kan langzaam gaan, maar soms ook verrassend snel.

Resistentie kun je daarom niet volledig voorkomen. Je kunt er wel voor zorgen dat het zo langzaam mogelijk ontstaat door ontwormmiddelen gericht en zorgvuldig te gebruiken.

Hoe ontstaat resistentie?

Binnen een wormpopulatie zijn niet alle wormen hetzelfde.

Sommige wormen hebben eigenschappen waardoor ze een bepaald ontwormmiddel beter overleven dan andere wormen.

Wanneer je het paard behandelt:

worden vooral de gevoelige wormen gedood;
kunnen minder gevoelige of resistente wormen overleven;
deze wormen kunnen zich vervolgens voortplanten;
hun nakomelingen kunnen dezelfde eigenschappen erven.

Wanneer dit zich steeds opnieuw herhaalt, wordt het aandeel resistente wormen in de populatie steeds groter.

Het ontwormmiddel zorgt dus niet dat een worm tijdens zijn leven resistent wordt. De behandeling zorgt ervoor dat de wormen die het middel beter kunnen overleven een steeds groter aandeel van de populatie gaan vormen.

Iedere behandeling veroorzaakt selectiedruk

Dat betekent niet dat ontwormen verkeerd is.

Wanneer een paard behandeling nodig heeft, moet het behandeld kunnen worden met een middel dat werkzaam is tegen de betreffende parasiet.

Maar iedere keer dat een wormpopulatie met een ontwormmiddel in aanraking komt, ontstaat selectiedruk.

Hoe vaker wormen worden blootgesteld aan een werkzame stof, hoe vaker de gevoelige wormen uit de populatie worden verwijderd en resistente wormen een voordeel krijgen.

Daarom is het niet de bedoeling om zo vaak mogelijk te ontwormen, maar om alleen te behandelen wanneer daar een goede reden voor is.

Waarom zijn onbehandelde wormen juist belangrijk?

Dit klinkt misschien tegenstrijdig, maar voor het vertragen van resistentie is het belangrijk dat niet álle wormen voortdurend aan een ontwormmiddel worden blootgesteld.

Het deel van de wormpopulatie dat niet met het middel in contact komt, noemen we refugia.

Dat kunnen bijvoorbeeld zijn:

wormen in paarden die op dat moment niet worden behandeld;
eitjes en larven op de weide die niet aan het wormmiddel zijn blootgesteld;
parasietstadia in het paard die door het gebruikte middel niet worden bereikt.

Deze onbehandelde populatie bevat veel wormen die nog gewoon gevoelig zijn voor het ontwormmiddel.

Wanneer resistente wormen na behandeling overleven, kunnen hun nakomelingen zich mengen met de veel grotere populatie gevoelige wormen uit refugia. Daardoor verspreidt resistentie zich minder snel door de totale wormpopulatie.

Een wormvrije paardenpopulatie nastreven is vanuit resistentieoogpunt daarom juist niet wenselijk.

Waarom mestonderzoek helpt

Bij volwassen paarden scheidt een relatief klein deel van de paarden vaak een groot deel van de bloedwormeitjes uit.

Met regelmatig mestonderzoek kun je herkennen welke paarden veel eitjes uitscheiden en welke paarden herhaaldelijk weinig uitscheiden.

Daardoor hoef je niet automatisch ieder paard op hetzelfde moment te behandelen.

Een paard met een lage bloedworm-EPG hoeft op basis van die uitslag niet automatisch te worden ontwormd. Daarmee voorkom je een behandeling die mogelijk niet nodig is én blijven gevoelige wormen in refugia aanwezig.

Bij jonge paarden en bij andere parasieten, zoals spoelworm, werkt wormmanagement anders. Mestonderzoek is dus een hulpmiddel binnen het totale wormmanagement en geen universele regel om wel of niet te behandelen.

Gebruik het juiste middel voor de juiste parasiet

Niet ieder wormmiddel werkt tegen iedere parasiet.

Bovendien verschilt de resistentieproblematiek per wormsoort en per groep werkzame stoffen.

Zo is bij kleine bloedworm al zeer veel resistentie bekend tegen verschillende oudere wormmiddelen en is inmiddels ook resistentie tegen middelen uit de groep van ivermectine en moxidectine aangetoond.

Bij spoelworm (Parascaris) komt juist veel resistentie voor tegen ivermectine en moxidectine.

Daarom heeft het weinig zin om simpelweg steeds een ‘breed’ middel te gebruiken in de hoop daarmee alles te bestrijden.

De vraag moet eerst zijn:

Welke parasiet willen we behandelen en welk middel is daar naar verwachting nog voldoende werkzaam tegen?

Wisselen van wormmiddel voorkomt resistentie niet automatisch

Soms wordt geadviseerd om ieder jaar of iedere behandeling een andere werkzame stof te gebruiken om resistentie te voorkomen.

Zo eenvoudig werkt het niet.

Zomaar afwisselen tussen wormmiddelen voorkomt de selectie van resistente wormen niet. Je kunt daarmee zelfs verschillende groepen middelen onnodig aan selectiedruk blootstellen.

Het doel is daarom niet zo veel mogelijk afwisselen, maar:

alleen behandelen als daar aanleiding voor is;
een middel kiezen dat past bij de parasiet die je wilt behandelen;
het middel correct doseren;
controleren of het middel daadwerkelijk voldoende heeft gewerkt.

Doseer voldoende

Een ontwormmiddel moet worden toegediend in de juiste dosering voor het gewicht van het paard.

Onderdoseren is ongewenst. Wormen worden dan aan een concentratie van het middel blootgesteld die mogelijk onvoldoende is om ze te doden, waardoor minder gevoelige wormen een selectievoordeel kunnen krijgen.

Schat het gewicht daarom niet bewust te laag in en zorg dat het paard de volledige voorgeschreven dosis daadwerkelijk binnenkrijgt. Als je in de gelegenheid bent een paard te wegen, is dat ideaal.

Een belangrijk aspect hierbij is dat paarden niet altijd gemakkelijk zijn met het toedienen van een wormspuit. Controleer altijd of al het wormmiddel wordt doorgeslikt. Als er toch een deel wordt uitgespuugd, bestaat het risico dat er ondergedoseerd is.

Controleer of een wormmiddel nog werkt

Dat een paard een wormkuur heeft gekregen, betekent niet automatisch dat de behandeling ook voldoende effectief is geweest.

Bij wormen waarvan de eitjes met kwantitatief mestonderzoek kunnen worden gevolgd, kan dit worden gecontroleerd met een Faecal Egg Count Reduction Test (FECRT), ook wel WormEi Reductie Test (WERT) genoemd.

Daarbij vergelijk je het aantal wormeitjes vóór behandeling met het aantal na behandeling. We spreken van effectief, als minimaal 95% van de EPG is gereduceerd.

Blijkt de daling kleiner dan verwacht (<95%), dan kan dat aanleiding zijn om verder te onderzoeken of er sprake is van verminderde werkzaamheid of resistentie.

Een onvoldoende reductie kan ook andere oorzaken hebben, bijvoorbeeld een verkeerde dosering of een deel van de wormpasta dat niet is opgenomen. Voor een betrouwbare beoordeling van resistentie op bedrijfsniveau zijn daarom meerdere paarden en een goede onderzoeksopzet nodig.

Lees ook dit artikel: Equest en Equest Pramox: hoe zit het met resistentie?

Resistentie is inmiddels een serieus probleem

Resistentie bij paardenwormen is geen theoretisch toekomstprobleem.

Bij kleine bloedworm is resistentie tegen benzimidazolen wereldwijd zeer algemeen en komt ook resistentie tegen pyrantel veel voor. De afgelopen jaren is bovendien daadwerkelijke resistentie tegen macrocyclische lactonen, waaronder ivermectine en moxidectine, beschreven.

Ook bij spoelworm is resistentie tegen verschillende ontwormmiddelen bekend.

Dat is extra belangrijk omdat er al tientallen jaren geen nieuwe groep ontwormmiddelen voor paarden beschikbaar is gekomen.

We moeten dus zorgvuldig omgaan met de middelen die nog werkzaam zijn.

Wat kun je zelf doen?

Verantwoord wormmanagement draait daarom niet om zo weinig mogelijk behandelen en ook niet om zo veel mogelijk behandelen.

Het draait om zo gericht mogelijk behandelen.

Dat betekent:

Gebruik mestonderzoek om te bepalen wat er speelt.
Behandel niet automatisch alle volwassen paarden volgens hetzelfde vaste schema.
Kies een middel dat past bij de parasiet die behandeld moet worden.
Doseer correct en zorg dat het paard alles binnenkrijgt.
Controleer de werkzaamheid met een FECRT/WERT wanneer dat relevant is.
Verlaag met goed weide- en stalmanagement de infectiedruk, zodat minder behandelingen nodig zijn.
Laat voldoende refugia bestaan om de selectie van resistentie te vertragen.

Het doel is niet om ieder wormeitje uit de paardenpopulatie te verwijderen.

Het doel is om worminfecties zo te beheersen dat de gezondheid van paarden beschermd wordt, terwijl we de beschikbare ontwormmiddelen zo lang mogelijk werkzaam houden; wormmanagement

Wetenschappelijke onderbouwing

Kaplan RM, Nielsen MK. Anthelmintic resistance in equine nematodes: Current status and emerging trends. International Journal for Parasitology: Drugs and Drug Resistance. 2022;20:76–88.

Leathwick DM, Sauermann CW, Nielsen MK. Managing anthelmintic resistance in cyathostomin parasites: Investigating the benefits of refugia-based strategies. International Journal for Parasitology: Drugs and Drug Resistance. 2019;10:118–124. DOI: 10.1016/j.ijpddr.2019.08.008.

Rendle D, et al. Equine parasite control: BEVA primary care clinical guidelines. Equine Veterinary Journal. 2024.

Lees ook dit artikel: Weidemanagement en worminfecties: wat kun je preventief doen?

Lees ook dit artikel: Stalhygiëne en worminfecties: wat kun je preventief doen?

Lees ook dit artikel: Wat betekent een EPG-waarde bij mestonderzoek?

The post Resistentie tegen wormmiddelen: hoe ontstaat het en wat kun je doen? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Minder ontwormen is beter voor de weide!

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 15:44:57 +0000

Ontwormmiddelen zijn bedoeld om wormen in het paard te bestrijden. Maar hun werking stopt niet altijd zodra het middel het paard weer verlaat. Na een behandeling kunnen resten van het ontwormmiddel via de mest op de weide terechtkomen.

Dat is een extra reden om niet vaker te ontwormen dan nodig is. Niet alleen vanwege het risico op resistentie, maar ook omdat ontwormmiddelen invloed kunnen hebben op het leven in en rond de mest, de bodem en uiteindelijk de grasmat.

Mest zit vol leven

Een mesthoop op de weide is veel meer dan alleen afval. Mestkevers, vliegenlarven, wormen en allerlei kleinere organismen leven in en rond de mest en helpen deze af te breken.

Dat is belangrijk. Door mest af te breken en te verplaatsen:

verdwijnt de mest sneller uit de weide;
komen voedingsstoffen weer beschikbaar voor bodem en planten;
blijft minder lang een plek liggen waar paarden niet graag grazen;
en wordt de mest steeds verder opgenomen in het natuurlijke kringloopproces van de weide.

Ook voor de ontwikkeling en verspreiding van wormeitjes en larven is wat er in de mest gebeurt van belang. Mestorganismen kunnen de mest uit elkaar halen, verplaatsen en deels in de bodem brengen. Daarmee veranderen ook de omstandigheden waarin wormeitjes en larven zich verder kunnen ontwikkelen. Hoe groot dat effect precies is, verschilt per situatie, maar een actief mestleven is dus onderdeel van het natuurlijke systeem op de weide.

Ontwormmiddelen kunnen dat systeem verstoren

Na een behandeling komen resten van sommige ontwormmiddelen via de mest naar buiten. Die resten kunnen ook invloed hebben op organismen waarvoor het middel helemaal niet bedoeld is.

Vooral bij sommige veelgebruikte werkzame stoffen is aangetoond dat mestkevers en andere mestbewonende organismen hierdoor kunnen worden geremd of gedood. Niet ieder ontwormmiddel heeft daarbij hetzelfde effect en ook de duur en sterkte van het effect verschillen.

Als minder mestorganismen actief zijn, kan mest langzamer worden afgebroken. Mest blijft dan langer op het land liggen en voedingsstoffen komen minder snel weer beschikbaar voor bodem en planten.

Dat klinkt misschien als een klein verschil, maar op een paardenweide kan het zich opstapelen. Iedere mestplek die langer blijft liggen, is immers ook een plek waar paarden minder graag grazen en waar de natuurlijke verwerking van mest trager verloopt.

Ook de grasmat zelf kan worden beïnvloed

De invloed van ontwormmiddelen beperkt zich niet per definitie tot het mestleven.

In onderzoek bij schapen die met moxidectine waren behandeld, werd gekeken naar zaden die via de mest weer op het land terechtkwamen. Uit mest van behandelde dieren kwamen duidelijk minder zaailingen op dan uit mest van onbehandelde dieren.

Dat betekent niet dat iedere ontwormbehandeling bij een paard direct schade aan de grasmat veroorzaakt. Het onderzoek werd bij schapen uitgevoerd en betrof één werkzame stof. Wel laat het zien dat een ontwormmiddel na behandeling nog effecten kan hebben buiten het dier zelf.

De gevolgen van ontwormen kunnen dus verder reiken dan alleen de wormen die we willen bestrijden.

Ontwormen wanneer het nodig is

Dit betekent natuurlijk niet dat een paard dat behandeling nodig heeft niet ontwormd moet worden. Wel is het opnieuw een argument tegen routinematig behandelen zonder te weten of daar aanleiding voor is.

Mestonderzoek vormt de basis van gericht wormmanagement. Door regelmatig mestonderzoek te doen, kan worden bepaald of de uitslag aanleiding geeft tot behandeling. Zo voorkom je dat paarden onnodig een ontwormmiddel krijgen.

Er kunnen situaties zijn waarin andere relevante factoren reden geven voor aanvullend onderzoek of voor behandeling, ook wanneer gewoon mestonderzoek daar niet rechtstreeks aanleiding toe geeft. Maar ook dan hoort daar een inhoudelijke reden voor te zijn.

Gericht ontwormen betekent dus niet: zo weinig mogelijk ontwormen.

Het betekent: onderzoeken, beoordelen en alleen behandelen wanneer daar een goede aanleiding voor is.

Daarmee beperk je niet alleen de selectiedruk richting resistentie, maar ook de hoeveelheid ontwormmiddel die onnodig via de mest in de weide terechtkomt.

En daar profiteert uiteindelijk de hele weide van.

Wetenschappelijke achtergrond

Voor wie verder wil lezen, hieronder enkele onderzoeken waarop de informatie in dit artikel mede is gebaseerd.

Haseler et al. (2024) – Environmental impacts of equine parasiticide treatment: The UK perspective
Equine Veterinary Education, 36, 381–392.
Een recente overzichtsstudie specifiek gericht op de gevolgen van parasietenmiddelen bij paarden voor onder andere mestkevers, andere mestorganismen en het milieu.
DOI: 10.1111/eve.13944

Herd, Stinner & Purrington (1993) – Dung dispersal and grazing area following treatment of horses with a single dose of ivermectin
Veterinary Parasitology, 48, 229–240.
Onderzoek bij paarden waarin na behandeling met ivermectine een tragere afbraak en verspreiding van mest werd gevonden.
DOI: 10.1016/0304-4017(93)90158-J

Eichberg et al. (2016) – The Anthelmintic Ingredient Moxidectin Negatively Affects Seed Germination of Three Temperate Grassland Species
PLOS ONE, 11, e0166366.
Onderzoek naar de invloed van moxidectine op de kieming van verschillende plantensoorten van graslanden.
DOI: 10.1371/journal.pone.0166366

Dose-dependent in vivo effects of formulated moxidectin on seedling emergence of temperate grassland species (2023)
Science of the Total Environment, 905, 167152.
Vervolgonderzoek bij schapen waarbij onder andere gewoon struisgras (Agrostis capillaris) werd onderzocht. Ook na uitscheiding via de mest werden effecten op het opkomen van planten gevonden, waarbij het effect afhankelijk was van de hoeveelheid moxidectine in de mest.
DOI: 10.1016/j.scitotenv.2023.167152

Forbes & Scholtz (2024) – The impact of dung beetles on the free-living stages of ruminant parasites in faeces and their role as biological control agents in grazing livestock
Veterinary Parasitology, 110267.
Overzicht van wat bekend is over de invloed van mestkevers op wormeitjes en larven. De auteurs laten zien dat mestkevers deze ontwikkeling kunnen beïnvloeden, maar dat het effect sterk afhangt van onder andere keversoort, begraafdiepte en weersomstandigheden.
DOI: 10.1016/j.vetpar.2024.110267

The post Minder ontwormen is beter voor de weide! first appeared on De Mestonderzoekshop.

Waarom mestonderzoek doen voor je paard de weide op gaat?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 15:43:58 +0000

Het moment voordat je paard weer de weide op gaat is een logisch moment voor mestonderzoek. Niet omdat mestonderzoek juist dán beter werkt, maar omdat een nieuw weideseizoen ook een nieuwe periode van besmetting en herbesmetting betekent.

Door vóór of rond de start van de weidegang te onderzoeken, krijg je informatie over wat je paard op dat moment aan parasieteneitjes uitscheidt voordat het gedurende langere tijd mest op het weiland achterlaat.

Met de mest komen parasieten in de leefomgeving terecht

Bij verschillende wormsoorten worden eitjes of larven met de mest uitgescheiden. Daarmee kan een besmet paard bijdragen aan de verdere verspreiding van parasieten in zijn leefomgeving.

Hoe dat vervolgens gebeurt, verschilt per parasiet.

Bij bloedwormen ontwikkelen de uitgescheiden eitjes zich op de weide verder tot infectieuze larven die paarden tijdens het grazen kunnen opnemen.

Spoelwormeitjes komen eveneens via de mest in de omgeving terecht. Ze ontwikkelen zich daar tot een infectieus stadium en kunnen vervolgens zeer lang in de omgeving overleven. Vooral bij veulens en jonge paarden is dat belangrijk.

Bij andere parasieten is de levenscyclus ingewikkelder. Zo spelen bij lintworm en leverbot tussengastheren een rol.

Het uitgangspunt blijft hetzelfde: wat een paard uitscheidt, kan van invloed zijn op de parasietenbesmetting van de omgeving waarin het paard en zijn groepsgenoten leven.

Liever weten wat er speelt voordat het weideseizoen goed op gang is

Wanneer een paard parasieteneitjes uitscheidt en vervolgens dagelijks op dezelfde weide mest, kan het gedurende het seizoen steeds verder bijdragen aan de besmetting van dat perceel.

Het is daarom nuttig om daar niet pas maanden later achter te komen.

Mestonderzoek vóór of rond de start van de weidegang kan bijvoorbeeld laten zien:

of er strongyliden-eitjes worden uitgescheiden;
of bij een jong paard spoelwormeitjes aanwezig zijn;
of andere met de gebruikte methode aantoonbare parasieteneitjes worden gevonden;
hoe een uitslag zich verhoudt tot eerdere onderzoeken van hetzelfde paard.

Bij een kwantitatieve wormeitelling kun je bovendien bepalen hoeveel eitjes van bepaalde wormsoorten worden uitgescheiden. Dat helpt om verschillen tussen paarden zichtbaar te maken.

Niet ieder paard draagt evenveel bij aan de besmetting

Vooral bij strongyliden is bekend dat volwassen paarden sterk verschillen in de hoeveelheid eitjes die ze uitscheiden.

Sommige paarden hebben bij herhaald onderzoek doorgaans een lage EPG, terwijl andere paarden binnen dezelfde groep regelmatig veel meer eitjes uitscheiden. Die laatste groep levert daarmee ook een grotere bijdrage aan de besmetting van de weide met strongyliden.

Daarom heeft het weinig zin om automatisch aan te nemen dat alle paarden in een groep dezelfde parasietenstatus hebben en hetzelfde moeten worden benaderd.

Door resultaten over langere tijd te bewaren, krijg je steeds beter zicht op het individuele patroon van een paard. Fecale eitellingen worden juist gebruikt om die verschillen tussen lage en hoge uitscheiders zichtbaar te maken en daarmee de besmetting van de weide te helpen beperken.

Het voorjaar is vooral een startpunt

Een voorjaarsonderzoek is geen jaarlijkse APK waarbij één goede uitslag betekent dat je de rest van het jaar niets meer hoeft te doen.

De situatie kan gedurende het weideseizoen veranderen. Paarden kunnen nieuwe infecties oplopen en parasieten die op het moment van het eerste onderzoek nog geen eitjes produceerden, kunnen dat later wel gaan doen.

Daarom is een onderzoek vóór de weidegang vooral een goed vertrekpunt voor verdere monitoring.

Wanneer je nog weinig weet over een volwassen paard, zijn meerdere onderzoeken verspreid over het weideseizoen nodig om een bruikbaar beeld van de ei-uitscheiding op te bouwen. Bij paarden waarvan inmiddels uit meerdere jaren betrouwbare uitslagen beschikbaar zijn, kan de monitoring vervolgens beter op het individuele paard worden afgestemd.

Lees ook het artikel: Wanneer doe je mestonderzoek?

Een lage uitslag betekent niet dat het paard ‘wormvrij’ de weide op gaat

Ook bij een voorjaarsonderzoek moet je goed begrijpen wat een uitslag betekent.

Een lage of negatieve wormeitelling betekent dat je met de gebruikte methode weinig of geen aantoonbare eitjes hebt gevonden. Het betekent niet dat er gegarandeerd geen parasieten aanwezig zijn.

Zo zijn bijvoorbeeld ingekapselde larven van kleine bloedworm niet met een gewone wormeitelling aantoonbaar, omdat deze larven nog geen eitjes produceren. Ook andere parasieten of ontwikkelingsstadia kunnen buiten het bereik van de gebruikte onderzoeksmethode vallen.

Gebruik de uitslag daarom als informatie binnen het totale wormmanagement en niet als bewijs dat een paard volledig vrij is van parasieten.

Lees ook het artikel: Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?

Bij jonge paarden is extra aandacht nodig

Een schema voor volwassen paarden kun je niet zonder meer toepassen op veulens en jonge paarden.

Bij jonge paarden speelt bijvoorbeeld spoelworm een veel grotere rol. Spoelwormeitjes die met de mest op de weide of paddock terechtkomen, zijn bovendien bijzonder resistent en kunnen lang in de omgeving infectieus blijven.

Daarom is het juist bij jonge paarden belangrijk om niet alleen naar strongyliden te kijken, maar breed te beoordelen welke parasieten voor dat paard op dat moment relevant zijn.

Leeftijd is dus een belangrijk onderdeel van de vraag wanneer je onderzoekt en hoe je de uitslag gebruikt.

Mestonderzoek en weidemanagement horen bij elkaar

Mestonderzoek vertelt je wat paarden aan aantoonbare parasietstadia uitscheiden. Goed weidemanagement helpt vervolgens de kans te verkleinen dat die uitgescheiden parasieten uiteindelijk weer door paarden worden opgenomen.

Denk daarbij bijvoorbeeld aan:

mest verwijderen;
voorkomen van overbegrazing;
een passende bezettingsgraad;
maaien of hooien;
verweiden;
beweiden met andere diersoorten;
de manier waarop percelen gedurende het jaar worden gebruikt.

Welke maatregelen effectief zijn, hangt af van de parasiet, de omstandigheden en de manier waarop ze worden uitgevoerd. We behandelen die maatregelen daarom gezamenlijk in een apart artikel over weidemanagement, in plaats van als losse trucjes. Actuele kennis over wormbeheer onderstreept juist het belang van de combinatie van monitoring en maatregelen die de infectiedruk vanuit de omgeving beperken.

Lees ook het artikel: Weidemanagement en wormbesmetting: wat helpt?

Begin het weideseizoen met informatie, niet met aannames

Mestonderzoek vóór de weidegang geeft je een bruikbaar uitgangspunt voor het nieuwe seizoen.

Je weet beter wat het paard op dat moment uitscheidt, kunt de uitslag vergelijken met eerdere onderzoeken en krijgt informatie die je kunt meenemen in het verdere wormmanagement van zowel het individuele paard als de groep.

Maar het belangrijkste blijft: het moment op de kalender is niet het doel van het onderzoek. Het doel is op het juiste moment de informatie verzamelen die je nodig hebt om verantwoord keuzes te kunnen maken.

Lees ook de artikelen:

Wanneer doe je mestonderzoek?

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

Veel mensen doen mestonderzoek vlak voordat de paarden de (zomer)weide opgaat. Waarom is dit nu een handig moment om mestonderzoek te doen? Als paarden een wormbesmetting hebben worden er eitjes met de mest uitgescheiden. Deze eitjes komen vervolgens op de weide, en hier ontstaan vervolgens weer larves uit die een worminfectie bij het paard kunnen veroorzaken. Zo komt de cyclus van de worm rond. Een groot deel van de levenscyclus van de wormen bevind zich dus buiten het paard, op de weide. Voorkomen dat paardenmest vol met wormeitjes op je weide komt is dus een enorme winst in de strijd tegen worminfecties! Dus altijd vóórdat het paard op een nieuwe weide gaat: eerst mestonderzoek doen! Lees hier meer over preventieve maatregelen.

The post Waarom mestonderzoek doen voor je paard de weide op gaat? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Is jouw paard gevoelig voor worminfecties?

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 08:56:47 +0000

Zet tien volwassen paarden op dezelfde weide, onder hetzelfde management, en onderzoek ze meerdere keren. Dan zul je vaak zien dat de uitslagen behoorlijk van elkaar verschillen.

Het ene paard laat keer op keer nauwelijks wormeitjes zien, terwijl een ander paard binnen dezelfde groep regelmatig een veel hogere EPG heeft.

Dat is geen toeval. Paarden verschillen daadwerkelijk in de manier waarop zij met parasieten omgaan. Leeftijd, opgebouwde afweer, individuele gevoeligheid en blootstelling spelen daarbij allemaal een rol.

Juist door een paard over langere tijd te volgen, kun je leren wat voor dat individuele paard een herkenbaar patroon is.

Sommige paarden scheiden structureel meer eitjes uit dan andere

Vooral bij strongyliden, waaronder de kleine bloedwormen, is dit verschil goed zichtbaar.

Bij volwassen paarden blijkt de mate van ei-uitscheiding vaak redelijk stabiel. Paarden die bij herhaald onderzoek weinig strongyliden-eitjes uitscheiden, blijven vaak relatief lage uitscheiders. Paarden die regelmatig hogere waarden hebben, blijken ook bij volgende onderzoeken vaker tot de hogere uitscheiders te behoren.

In de praktijk kun je daardoor binnen één groep bijvoorbeeld zien:

een paard dat vrijwel iedere telling laag zit;
een paard dat meestal ergens in het midden uitkomt;
een paard dat opvallend vaak tot de hogere uitscheiders behoort.

Dat maakt herhaald mestonderzoek veel waardevoller dan één losse telling.

Hoe kan dat als ze op dezelfde weide staan?

Paarden op dezelfde weide worden niet automatisch op exact dezelfde manier besmet.

Ze grazen niet allemaal op dezelfde plekken. De plaats van een paard in de rangorde kan daarbij een rol spelen. Paarden die lager in de rangorde staan, worden mogelijk vaker weggejaagd van de beste graasplekken en grazen daardoor dichter bij mestplekken, waar de infectiedruk hoger kan zijn. Ook kan een lage positie in de rangorde meer stress geven, wat mogelijk invloed heeft op de weerstand.

Maar zelfs wanneer de blootstelling vergelijkbaar is, reageren paarden niet allemaal hetzelfde op een parasitaire infectie.

Een belangrijk deel daarvan wordt bepaald door de afweer van het individuele paard. Naarmate paarden ouder worden en herhaald aan bepaalde parasieten worden blootgesteld, ontwikkelen zij een gedeeltelijke immuniteit. Die afweer kan onder andere invloed hebben op de mate waarin parasieten zich succesvol vestigen en reproduceren.

Die opgebouwde afweer is echter niet bij ieder paard even sterk.

Daarom kun je twee volwassen paarden onder vrijwel dezelfde omstandigheden hebben waarvan het ene paard consequent weinig strongyliden-eitjes uitscheidt en het andere veel meer.

Wat zegt een lage EPG over de gevoeligheid van een paard?

Bij volwassen paarden kan een herhaald lage strongyliden-EPG wel degelijk iets zeggen over de manier waarop het paard met deze parasieten omgaat.

Paarden bouwen door herhaalde blootstelling geleidelijk afweer op tegen strongyliden. Die afweer verschilt per individu. Sommige paarden zijn daardoor beter in staat de infectie onder controle te houden dan andere. In de praktijk zie je dat terug in de mestuitslagen: het ene volwassen paard blijft bij herhaald onderzoek vrijwel altijd laag, terwijl een ander paard onder vergelijkbare omstandigheden regelmatig veel meer eitjes uitscheidt.

Zo’n patroon is relevant. Een paard dat over langere tijd consequent weinig strongyliden-eitjes uitscheidt, kun je beschouwen als een lage uitscheider. Andersom zijn er paarden die duidelijk gevoeliger zijn voor het ontwikkelen van een hoge ei-uitscheiding.

Dat betekent niet dat een lage uitscheider geen wormen heeft. De afweer van het paard kan er juist voor zorgen dat de infectie zodanig wordt beheerst dat minder volwassen wormen succesvol tot voortplanting komen en/of minder eitjes worden geproduceerd.

Een lage EPG kan dus heel goed passen bij een paard dat door opgebouwde afweer relatief goed omgaat met een strongylideninfectie.

Daarbij moeten we wel twee grenzen bewaken.

Ten eerste zegt de EPG niet rechtstreeks hoeveel wormen er in het paard aanwezig zijn. Ook ingekapselde larven van kleine bloedworm zijn niet in de telling zichtbaar.

Ten tweede zegt een lage strongyliden-EPG niet dat het paard automatisch minder gevoelig is voor alle andere parasieten. Spoelworm, lintworm, aarsworm, leverbot en longworm hebben ieder hun eigen levenscyclus, risicofactoren en relatie met de afweer van het paard.

De praktische conclusie is daarom niet:

“Mijn paard heeft een lage EPG, dus het is ongevoelig voor wormen.”

Maar wel:

“Mijn volwassen paard laat bij herhaald onderzoek een lage strongyliden-ei-uitscheiding zien en lijkt deze infecties onder de huidige omstandigheden goed te beheersen.”

Dat is precies waarom een reeks uitslagen zoveel waardevoller is dan één losse mesttelling.

Een hoge EPG betekent niet automatisch dat een paard ziek is

Het omgekeerde geldt eveneens.

Een paard dat relatief veel strongyliden-eitjes uitscheidt, is daarmee niet automatisch ziek en heeft niet automatisch een evenredig grotere hoeveelheid wormen in het lichaam.

Een EPG is geen maat voor de ernst van klinische ziekte.

Wat een herhaald hoge ei-uitscheiding wél vertelt, is dat dit paard onder de betreffende omstandigheden veel eitjes aan de omgeving kan toevoegen. Voor het wormmanagement van de hele groep is dat relevante informatie.

Het paard kan daardoor bijvoorbeeld een veel grotere bijdrage leveren aan de besmetting van de weide dan een groepsgenoot die structureel weinig eitjes uitscheidt.

Leeftijd maakt veel verschil

De relatief stabiele patronen waar we hierboven over spreken gelden vooral voor volwassen paarden.

Veulens en jonge paarden zitten in een andere fase. Hun afweer tegen verschillende parasieten is nog volop in ontwikkeling en bepaalde wormsoorten, zoals spoelworm, zijn juist bij jonge paarden veel belangrijker.

Naarmate paarden ouder worden en meer afweer tegen met name strongyliden hebben opgebouwd, zien we in de praktijk doorgaans ook dat hoge ei-uitscheidingen minder vaak voorkomen dan bij jongere paarden.

Maar ook bij volwassen en oudere paarden kan de situatie veranderen.

Daarom moet je een paard nooit voor de rest van zijn leven het etiket ‘lage uitscheider’ geven op basis van een paar onderzoeken uit één periode. De uitslagen blijven altijd onderdeel van een actuele beoordeling.

Leer het normale patroon van jouw paard kennen

Hier ligt een van de grootste praktische voordelen van regelmatig mestonderzoek.

Wanneer je alleen één uitslag hebt, weet je bijvoorbeeld dat je paard op dat moment 50, 250 of 600 EPG uitscheidt.

Wanneer je meerdere jaren uitslagen bewaart, krijg je veel meer informatie.

Je kunt dan zien:

of een paard doorgaans laag of hoog uitscheidt;
of het patroon redelijk stabiel blijft;
of een uitslag opvallend afwijkt van wat je gewend bent;
hoe het paard zich verhoudt tot andere paarden onder hetzelfde management;
hoe uitslagen veranderen naarmate leeftijd, huisvesting of weideomstandigheden veranderen.

Een uitslag krijgt daarmee context.

Een afwijkende uitslag is aanleiding om verder te kijken

Stel dat een volwassen paard gedurende meerdere onderzoeken steeds een lage strongyliden-EPG heeft en bij een volgende telling ineens duidelijk hoger uitkomt.

Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is met de weerstand van het paard.

Er kunnen verschillende verklaringen zijn, bijvoorbeeld:

een verandering in blootstelling;
andere weideomstandigheden;
een gewijzigde groepssamenstelling;
een langere periode sinds een eerdere behandeling;
normale biologische variatie;
of een werkelijke verandering in het patroon van het paard.

Juist daarom is de historie waardevol. Je ziet dat een uitslag afwijkt, waarna je gericht kunt nadenken over wat er veranderd is.

Zonder eerdere uitslagen zou hetzelfde getal slechts een losse waarde zijn.

Kijk per parasiet

Ook het begrip ‘gevoeligheid voor worminfecties’ moeten we niet te algemeen maken.

Een paard dat weinig strongyliden-eitjes uitscheidt, hoeft niet automatisch weinig gevoelig te zijn voor een andere parasiet.

Parasieten verschillen sterk in levenscyclus, manier van besmetten en de afweer die een paard ertegen opbouwt.

Voorbeelden:

strongyliden: individuele ei-uitscheiding bij volwassen paarden is vaak redelijk herkenbaar over de tijd;
spoelworm: vooral relevant bij veulens en jonge paarden;
lintworm: een gewone EPG is geen goede maat om individuele gevoeligheid vast te stellen;
aarsworm: wordt met een standaard mesttelling doorgaans niet betrouwbaar gevolgd;
leverbot en longworm: kennen weer heel andere risicofactoren en onderzoeksmethoden.

Een paard is dus niet simpelweg een ‘wormgevoelig’ of ‘wormongevoelig’ paard.

Je moet altijd kijken over welke parasiet je het hebt.

VoegWat heb je hier praktisch aan?

Het doel van een reeks mestonderzoeken is niet om ieder paard een vast label te geven.

De meerwaarde is dat je steeds beter leert wat normaal is voor jouw paard.

Dat helpt om:

onderzoeksmomenten beter af te stemmen;
uitslagen in context te beoordelen;
paarden die veel bijdragen aan weidebesmetting te herkennen;
veranderingen eerder op te merken;
onnodige behandelingen te helpen voorkomen;
en wormmanagement minder op aannames en meer op informatie te baseren.

Een paard dat je al jaren volgt, vertelt je daardoor veel meer dan een paard waarvan je alleen de laatste mestuitslag kent.

Eén uitslag is een meting, meerdere uitslagen worden een verhaal

Individuele verschillen tussen paarden zijn echt en praktisch relevant.

Maar de conclusie is niet dat je na één lage EPG kunt zeggen dat een paard ‘goede weerstand’ heeft, of na één hoge EPG dat het ‘wormgevoelig’ is.

De waarde ontstaat juist door herhaald betrouwbaar onderzoek en het herkennen van patronen over langere tijd.

Daarmee leer je niet alleen iets over de mestuitslag van vandaag, maar steeds meer over hoe jouw paard binnen zijn eigen leefomstandigheden met parasieten omgaat.

Lees ook deze artikelen:

Wanneer doe je mestonderzoek?

Wat betekent een EPG-waarde?

Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?

The post Is jouw paard gevoelig voor worminfecties? first appeared on De Mestonderzoekshop.

Wetenschappelijk onderzoek resistentie Equest en Equest Pramox

Richard Verbree — Sat, 05 Jun 2021 08:55:28 +0000

Equest en Equest Pramox bevatten beide moxidectine. Dit is een belangrijk ontwormmiddel, onder andere omdat het ook werkt tegen ingekapselde larven van kleine bloedworm.

Juist daarom is het verstandig om moxidectine alleen te gebruiken wanneer daar een goede reden voor is.

Waarom niet te vaak gebruiken?

Hoe vaker wormen met hetzelfde ontwormmiddel in aanraking komen, hoe groter de kans dat wormen overblijven die minder gevoelig zijn voor dat middel.

Die wormen kunnen zich vervolgens verder voortplanten. Zo kan langzaam resistentie ontstaan.

Daarom is het niet verstandig om Equest of Equest Pramox automatisch ieder jaar als vaste kuur te gebruiken wanneer een andere behandeling of helemaal niet behandelen ook mogelijk is.

HippoSupport signaleerde dit probleem al vroeg

HippoSupport heeft zelf een gecontroleerde praktijkstudie opgezet en uitgevoerd naar de werkingsduur van moxidectine. Het initiatief hiervoor ontstond vanuit de dagelijkse praktijk van het mestonderzoek.

In deze studie werd aangetoond dat na behandeling met moxidectine eerder opnieuw bloedwormeitjes konden worden gevonden dan op basis van de toen gehanteerde werkingsduur van dertien weken mocht worden verwacht.[1]

Daarmee liet HippoSupport al vroeg zien dat de werking van moxidectine in de praktijk korter kon zijn dan werd aangenomen. Dat was op dat moment nog niet hetzelfde als bewezen resistentie, maar wel een belangrijk waarschuwingssignaal.

Later is dit probleem in bredere onderzoeken verder onderzocht. Ook daar werd een verkorte periode tot hernieuwde ei-uitscheiding gevonden en inmiddels is daadwerkelijke resistentie tegen moxidectine bij kleine bloedworm aangetoond.[2][3]

Wat betekent dit voor het gebruik van Equest en Equest Pramox?

Gebruik moxidectine vooral wanneer je het daadwerkelijk nodig hebt.

Vraag jezelf samen met de dierenarts af:

welke parasiet wil je behandelen?
is daarvoor moxidectine nodig?
kan een ander middel volstaan?
is behandelen op dit moment überhaupt nodig?

Heb je een aantoonbare bloedworminfectie behandeld, controleer dan met een FECRT/WERT of de kuur voldoende heeft gewerkt.

Ga er ook niet automatisch vanuit dat een behandeling met moxidectine dertien weken voorkomt dat opnieuw eitjes worden uitgescheiden. Die periode kan in de praktijk aanzienlijk korter zijn.

Equest Pramox is niet automatisch ‘de najaarskuur’

Equest Pramox is een breed werkend combinatiepreparaat. Dat kan nuttig zijn wanneer je juist meerdere parasitaire risico’s tegelijk wilt aanpakken.

Maar breed behandelen is niet automatisch beter.

Hoe gerichter we ontwormmiddelen gebruiken, hoe kleiner de onnodige blootstelling van wormen aan deze middelen en hoe groter de kans dat belangrijke middelen zoals moxidectine ook in de toekomst werkzaam blijven.

De belangrijkste boodschap is dus niet:

“Gebruik geen Equest of Equest Pramox.”

Maar:

“Gebruik moxidectine gericht en alleen wanneer daar een goede reden voor is.”

Wetenschappelijke onderbouwing

[1] Bijl S, Verbree R. Kwalitatief exploratief onderzoek naar de Egg Reappearance Period (ERP) van moxidectine in een gecontroleerde praktijksituatie. Tijdschrift voor Diergeneeskunde. 2019;144(11).

[2] Geurden T, van Doorn DCK, Claerebout E, Kooyman FNJ, De Keersmaecker S, Vercruysse J, et al. Decreased strongyle egg re-appearance period after treatment with ivermectin and moxidectin in horses in Belgium, Italy and The Netherlands. Veterinary Parasitology. 2014;204(3–4):291–296. DOI: 10.1016/j.vetpar.2014.04.013.

[3] Bull KE, et al. The first report of macrocyclic lactone resistant cyathostomins in the UK. International Journal for Parasitology: Drugs and Drug Resistance. 2023;21:125–130.

Lees ook dit artikel: Najaarskuur: waarom toch ontwormen als mestonderzoek geen aanleiding geeft?

Zie ook de instructie: Hoe bereken ik de FECRT of WERT?

The post Wetenschappelijk onderzoek resistentie Equest en Equest Pramox first appeared on De Mestonderzoekshop.