Ook in de winter kan mestonderzoek waardevolle informatie geven. De eerste nachtvorst vormt geen grens waarna een wormeitelling ineens onbetrouwbaar of zinloos wordt.
Wat in de winter wél verandert, zijn de omstandigheden waarin parasieten zich ontwikkelen en verspreiden. Daardoor moet je een winterse mestuitslag altijd bekijken in de context van het paard, het seizoen en de parasiet waarop je onderzoekt.
De eerste nachtvorst is geen eindpunt voor mestonderzoek
Soms wordt de eerste nachtvorst gebruikt als een soort vast omslagpunt: daarvoor nog mestonderzoek doen en daarna niet meer.
Zo eenvoudig werkt het niet.
De omstandigheden op de weide veranderen geleidelijk. Temperatuur en vocht hebben invloed op de ontwikkeling en overleving van parasieten, maar één koude nacht maakt een weide niet plotseling vrij van infectieuze larven. Larven die al aanwezig zijn, kunnen onder koude omstandigheden bovendien nog lange tijd overleven.
Ook parasieten die zich in het paard bevinden, houden zich uiteraard niet aan de kalender.
De eerste nachtvorst is daarom geen goede reden om vanaf dat moment geen mestonderzoek meer te doen.
Wat verandert er in de winter op de weide?
Bij bloedwormen komen eitjes met de mest op de weide terecht. Daar ontwikkelen ze zich verder tot infectieuze larven die tijdens het grazen weer door paarden kunnen worden opgenomen.
Bij lagere temperaturen verloopt die ontwikkeling trager. Dat betekent echter niet dat de besmettingsdruk automatisch verdwenen is.
Hoe groot het risico in de winter is, hangt onder andere af van:
- de weersomstandigheden;
- hoeveel infectieuze larven al op de weide aanwezig waren;
- het gebruik en beheer van de weide;
- de paarden die er hebben gelopen;
- de periode waarin besmetting heeft plaatsgevonden.
Winter betekent dus vooral dat de omstandigheden veranderen, niet dat de parasietenproblematiek ophoudt te bestaan.
Een lage winteruitslag sluit ingekapselde kleine bloedworm niet uit
Bij kleine bloedworm is er een belangrijke beperking waarmee je in de winter rekening moet houden.
Larven van kleine bloedworm kunnen zich in de darmwand inkapselen en daar langere tijd verblijven. In dat stadium zijn het nog geen volwassen wormen en leggen ze geen eitjes.
Daardoor zijn deze ingekapselde larven niet met een gewone wormeitelling aantoonbaar.
Een paard kan dus een lage of negatieve strongyliden-telling hebben terwijl er wel ingekapselde larven van kleine bloedworm aanwezig zijn.
Dat betekent niet dat het mestonderzoek onbetrouwbaar is. Het betekent dat een wormeitelling iets anders meet: de eitjes die op dat moment met de mest worden uitgescheiden.
Een negatieve winteruitslag mag daarom niet worden vertaald naar: dit paard heeft geen bloedwormen.
Bij jonge paarden kan onderzoek in de winter juist belangrijk zijn
Voor veulens en jonge paarden zijn algemene seizoensschema’s extra riskant.
Spoelworm is vooral bij deze leeftijdsgroep relevant. Na besmetting duurt het weken voordat de parasieten zich zover hebben ontwikkeld dat er spoelwormeitjes in de mest aantoonbaar worden.
Een veulen dat laat in de zomer wordt geboren, kan daardoor juist later in het najaar of in de winter voor het eerst spoelwormeitjes gaan uitscheiden.
Wanneer je vanaf de eerste nachtvorst niet meer onderzoekt omdat een algemeen schema dat voorschrijft, kun je zo’n infectie missen.
Leeftijd, voorgeschiedenis en eerdere uitslagen zijn daarom belangrijker dan de maand die op de kalender staat.
Lees ook het artikel: Wanneer doe je mestonderzoek?
Een najaars- of winterkuur vervangt mestonderzoek niet
Ook wanneer je gewend bent je paard in het najaar of de winter te ontwormen, is dat geen reden om mestonderzoek in die periode automatisch over te slaan.
Een ontwormmiddel werkt tegen specifieke parasieten en ontwikkelingsstadia. Bovendien kan resistentie ervoor zorgen dat een middel in de praktijk onvoldoende werkzaam is tegen een bepaalde parasiet.
Een standaard najaars- of winterkuur is daarom geen garantie dat iedere relevante worminfectie daarmee wordt aangepakt.
Mestonderzoek en ontwormen hebben bovendien een andere functie. Met onderzoek verzamel je informatie over wat bij het individuele paard aantoonbaar is. Op basis daarvan, samen met andere relevante factoren, kan een gerichtere afweging worden gemaakt.
Lees ook het artikel: Als ik mijn paard een najaarskuur of winterkuur geef, is dat dan afdoende?
Wanneer is mestonderzoek in de winter zinvol?
Er hoeft niet iedere winter bij ieder paard op exact dezelfde momenten onderzocht te worden.
Winteronderzoek kan bijvoorbeeld relevant zijn:
- bij veulens en jonge paarden;
- wanneer eerdere uitslagen aanleiding geven om opnieuw te onderzoeken;
- bij een nieuw paard waarvan nog weinig bekend is;
- wanneer je veranderingen in de ei-uitscheiding wilt volgen;
- wanneer de leeftijd, voorgeschiedenis of leefomstandigheden daar aanleiding toe geven.
De vraag is dus niet simpelweg of het winter is, maar welke informatie je bij dat paard op dat moment nodig hebt.
Wat kun je uit een winterse uitslag concluderen?
In de winter geldt dezelfde basisregel als gedurende de rest van het jaar: een mestonderzoek vertelt alleen wat met de gebruikte methode in het onderzochte monster aantoonbaar is.
Een uitslag vertelt niet automatisch:
- hoeveel wormen er in totaal in het paard aanwezig zijn;
- of er ingekapselde kleine-bloedwormlarven aanwezig zijn;
- of alle mogelijke parasieten zijn uitgesloten;
- of een paard wel of niet ontwormd moet worden.
Daarom moet een mestuitslag altijd worden geïnterpreteerd in samenhang met de onderzoeksmethode, leeftijd, voorgeschiedenis en overige omstandigheden.
Winter is geen reden om mestonderzoek over te slaan
Mestonderzoek is niet alleen iets voor voorjaar, zomer en herfst.
De winter verandert de parasitologische situatie en daarmee soms de manier waarop je een uitslag interpreteert. Maar hij maakt mestonderzoek niet plotseling waardeloos.
Een vast seizoensschema kan helpen als geheugensteun, maar het individuele paard blijft leidend.
De betere vraag is daarom niet:
“Doe je in de winter mestonderzoek?”
maar:
“Is mestonderzoek bij dit paard, op dit moment en voor deze vraag zinvol?”
Lees meer ook de artikelen:
Wanneer doe je mestonderzoek?
Welke parasieten kun je met mestonderzoek aantonen?
Wanneer is mestonderzoek betrouwbaar?